Debaty sejmoweV Kadencja

Interpelacja w sprawie działań prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów dotyczących Fabryki Kabli ˝Ożarów˝ SA

   Szanowny Panie Premierze! Zwracamy się do pana z interpelacją w sprawie działań prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów dotyczących Fabryki Kabli Ożarów. W naszej ocenie jego decyzje koncentracyjne skutkujące dzisiaj próbą likwidacji fabryki wymagają poważnych zmian. Ze względu na ustawowy nadzór prezesa Rady Ministrów nad działalnością prezesa urzędu (art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów) wnosimy do pana o spowodowanie niezbędnych zmian w jego decyzjach koncentracyjnych.    Postępowanie antymonopolowe miało następujący przebieg.    1. W dniu 20 kwietnia 2001 r. Krakowska Fabryka Kabli SA wystąpiła do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ze zgłoszeniem zamiaru koncentracji poprzez nabycie akcji Elektrim Kable SA, stosownie do przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Obowiązek zgłoszenia wynikał z treści art. 12 ust. 1 w związku z art. 12 ust. 2 cytowanej ustawy.    2. W dniu 31 maja 2001 r. prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydał decyzję nr DDP-11/01 zakazującą dokonania koncentracji. W uzasadnieniu wskazano, że koncentracja spowodowałaby uzyskanie przez KFK SA na rynku krajowym:    - pozycji monopolistycznej w zakresie sprzedaży kabli telekomunikacyjnych i okrętowych,    - pozycji silnie dominującej w zakresie sprzedaży kabli energetycznych,    - pozycji dominującej w zakresie sprzedaży przewodów gołych, przewodów do odbiorników ruchomych i kabli sygnalizacyjnych.    Pozostali producenci poszczególnych asortymentów kabli i przewodów są nieliczni i rozproszeni.    Odbiorcy poszczególnych asortymentów kabli zaopatrują się głównie u producentów krajowych. Preferencje te wynikają m.in. z szybkości dostaw do wskazanego miejsca niezależnie od długości kabla, koszty transportu, 24-godzinny serwis, wydłużony termin płatności. Przewidywano, że koncentracja spowoduje negatywne skutki w postaci wzrostu cen i pogorszenia warunków zakupów. W ujęciu geograficznym przyjęto, że rynkiem jest rynek krajowy z uwagi na panujące na obszarze Polski zbliżone warunki umożliwiające efektywną konkurencję. W latach 1999-2000 import kabli i przewodów do Polski pozostawał na niezmienionym poziomie, co pozwalało na stwierdzenie, że podstawowym źródłem zaopatrzenia krajowych odbiorców są nadal kable nabyte w kraju. Ponad połowę sprzedaży stanowią kable dostarczane odbiorcom finalnym. Koncentracja w odniesieniu do rynku europejskiego spowodowałaby osiągnięcie przez jej uczestników zaledwie poziomu 2,2%, co w niewielkim stopniu wpłynęłoby na poprawę ich sytuacji na tym rynku. Skutkiem koncentracji będą podwyżki cen kabli. Wpłyną one na ceny stosowane przez największych odbiorców finalnych tych wyrobów. Są nimi przedsiębiorstwa użyteczności publicznej świadczące usługi powszechne dla ludności, a mianowicie TP SA (usługi telekomunikacyjne), zakłady energetyczne (dostawy energii m.in. do gospodarstw domowych) oraz PKP (usługi przewozowe).    3. Od decyzji zakazującej koncentracji wniesione zostało w dniu 18 czerwca 2001 r. przez Krakowską Fabrykę Kabli SA za pośrednictwem prezesa UOKiK odwołanie do Sądu Antymonopolowego. Prezes UOKiK nie podzielił zarzutów KFK zawartych w odwołaniu i przekazał akta sprawy do Sądu Antymonopolowego.    4. W dniu 1 sierpnia 2001 r. a zatem jeszcze przed zakończeniem postępowania w sprawie pierwszego wniosku wpłynął do UOKiK kolejny wniosek Krakowskiej Fabryki Kabli SA w sprawie zezwolenia na przejęcie bezpośredniej kontroli nad Elektrim Kable SA. Wniosek ten został rozpatrzony przez organ antymonopolowy odrębnie. Uzasadnieniem ponownego rozpatrzenia były zaproponowane przez KFK we wniosku zobowiązania. Wnioskodawca zobowiązał się, że po dokonaniu koncentracji dokona restrukturyzacji przedsiębiorstwa polegającej m.in. na wyodrębnieniu i zbyciu zorganizowanej części przedsiębiorstwa Elektrim SA w postaci wyodrębnionego przedsiębiorstwa (art. 55 K.c.) Fabryki Kabli Ożarów - w terminie nie dłuższym niż 18 miesięcy. KFK przedstawiła nawet umowę przedwstępną w sprawie zbycia Fabryki Kabli Ożarów zagranicznemu inwestorowi, uprawdopodobniając w ten sposób zamiar zbycia tego zakładu.    5. W dniu 14 września 2001 r. również w tej drugiej sprawie została wydana decyzja prezesa UOKiK nr DDP-35/01 zakazująca dokonania koncentracji, polegającej na przejęciu przez KFK bezpośredniej kontroli nad Elektrim Kable SA. W uzasadnieniu decyzji prezes UOKiK wskazał, że z danych przedstawionych we wniosku wynika największa dynamika wzrostu sprzedaży krajowej kabli i przewodów, natomiast import w okresie 1999-2000 r. nie odgrywał decydującej roli, a jego udział w sprzedaży całkowitej nawet się zmniejszył z 20% do 19%. Podejmując decyzję, prezes UOKiK uwzględniał, że Fabryka Kabli Ożarów nie będzie objęta koncentracją - zgodnie z zobowiązaniem zawartym we wniosku. Nawet gdyby koncentracja dotyczyła tylko jednego z zakładów Elektrim Kable SA, tj. Bydgoskiej Fabryki Kabli, to i tak skutkiem koncentracji byłoby uzyskanie przez Grupę Telefonika i BFK pozycji dominującej na rynku kabli energetycznych oraz wzmocnienie pozycji dominującej w rynku kabli telekomunikacyjnych. Organ antymonopolowy ustalił, że odbiorcy poszczególnych asortymentów kabli energetycznych i telekomunikacyjnych zaopatrują się głównie u producentów krajowych. Możliwe skutki koncentrali ocenił podobnie jak w przypadku pierwszej decyzji zakazującej dokonania koncentracji. Organ antymonopolowy przyjął, że rynkiem w ujęciu geograficznym jest rynek krajowy. Podstawą takiego ustalenia były preferencje odbiorców, wynikające z warunków umów (szybkość dostaw do wskazanego miejsca przeznaczenia niezależnie od ich wielkości, 24-godzinny serwis, wydłużony termin płatności), oraz koszty transportu jako kryterium doboru dostawcy. W treści uzasadnienia wyraźnie Fabryka Kabli Ożarów jest uważana za potencjalnego konkurenta Grupy Telefonika (z BFK). Prezes UOKiK nie znalazł podstaw do uznania, że za dokonaniem koncentracji przemawia rozwój ekonomiczny, postęp techniczny bądź pozytywny wpływ na gospodarkę narodową.    6. W dniu 8 października 2001 r. Krakowska Fabryka Kabli SA wniosła odwołanie od decyzji prezesa UOKiK. W odwołaniu została błędnie wskazana zarówno sygnatura akt, jak też oznaczenie decyzji, od której wnoszone było odwołanie. Oba te błędne oznaczenia odnosiły się do decyzji, która już uprzednio była przedmiotem odwołania do Sądu Antymonopolowego, a odwołanie nie było jeszcze rozpatrzone. W treści odwołania nie znalazły się zarzuty analogiczne jak wniesione we wcześniejszej sprawie. Nie wskazano natomiast na żadne okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 19 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a jedynie ten przepisów mógłby stanowić podstawę udzielenia zgody na dokonanie koncentracji. W szczególności nie wykazywano, że koncentracja przyczyni się do rozwoju ekonomicznego lub postępu technicznego ani że może ona wywrzeć pozytywny wpływ na gospodarkę narodową.    W treści odwołania ponownie znajduje się wzmianka o warunkach określonych we wniosku. Jednym z nich miało być wyłączenie i zbycie w ciągu 18 miesięcy od dokonania koncentracji Fabryki Kabli Ożarów.    7. W wyniku złożonego odwołania nowy prezes UOKiK w dniu 26 listopada 2001 r. wydał decyzję nr DDP-60/01 na podstawie art. 78 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uchylającą decyzję nr DDP-35/01 prezesa UOKiK z dnia 14 września 2001 r. Równocześnie zezwolił na dokonanie koncentracji. Decyzja ta pomimo propozycji zawartych we wniosku, a następnie podtrzymanych w odwołaniu, nie zawiera żadnych zobowiązań związanych z koncentracją. W szczególności nie zobowiązuje do wyodrębnienia i sprzedaży Fabryki Kabli Ożarów.    8. Nie doszło do zajęcia stanowiska w sprawie przez Sąd Antymonopolowy. Po uzyskaniu w ponownym postępowaniu decyzji pozytywnej prezesa UOKiK w dniu 29 listopada 2001 r. odwołanie zostało cofnięte. Prezes UOKiK wyraził zgodę na cofnięcie odwołania. Sąd Antymonopolowy postanowieniem z dnia 28 grudnia 2001 r. umorzył postępowanie w sprawie. Ostatecznie w dniu 28 stycznia 2002 r. decyzją DDI nr 6/2002 prezes UOKiK uchylił decyzję z dnia 31 maja 2001 r. zakazującą koncentracji. W uzasadnieniu decyzji uchylającej znajduje się informacja, że kolejny wniosek w sprawie przejęcia kontroli nad Elektrim Kable SA zawierał m.in. zobowiązanie do wyodrębnienia i zbycia zorganizowanej części mienia Elektrim Kable SA, tj. Fabryki Kabli Ożarów z siedzibą w Ożarowie Mazowieckim w terminie nie dłuższym niż 18 miesięcy po dokonaniu planowanej koncentracji i dlatego mógł być rozpatrywany odrębnie.    Wobec powyższego stwierdzamy, że decyzja nr DDP-60/01 prezesa UOKiK z dnia 26 listopada 2001 r. została podjęta w niezmienionym stanie prawnym w stosunku do decyzji z dnia 31 maja 2001 r. zakazującej koncentracji oraz decyzji nr DDP-35/01 z dnia 14 września 2001 r. również zakazującej dokonania koncentracji.    Ponieważ w treści decyzji brak jest proponowanych przez wnioskodawcę warunków ograniczających efekt koncentracji (w szczególności wyłączenia i zbycia Fabryki Kabli Ożarów), prezes UOKiK podjął w rzeczywistości decyzję w sprawie, w której równocześnie toczyło się postępowanie przed Sądem Antymonopolowym. Pominięcie proponowanych warunków zredukowało drugi wniosek Krakowskiej Fabryki Kabli SA (z dnia 1 sierpnia 2001 r.) do zakresu wniosku pierwotnego (z dnia 20 kwietnia 2001 r.).    W wyniku decyzji z dnia 26 listopada 2001 r. skutek koncentracji, w postaci uzyskania lub umocnienia pozycji dominującej, jest znacznie poważniejszy niż rozważany przez prezesa UOKiK przy podejmowaniu negatywnej decyzji z dnia 14 września 2001 r. nr DDP-35/01. Wówczas przedmiotem rozważań było włączenie do Grupy Telefoniki jedynie Bydgoskiej Fabryki Kabli. Fabryka Kabli Ożarów miała pozostać konkurentem Grupy Telefonika.    Zwracamy jednocześnie uwagę, iż:    1. Rynek krajowy, a nie rynek europejski powinien być brany pod uwagę.    Zgodnie z art. 4 pkt 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez rynek właściwy rozumie się rynek towarów, które ze względu na ich przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym ze względu na ich rodzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące różnice cen i kosztów transportu panują zbliżone warunki konkurencji.    Towarami w omawianej sytuacją są poszczególne asortymenty kabli i przewodów produkowanych przez Fabrykę Kabli Ożarów.    Bariery dostępu do rynku nie istnieją już od dłuższego czasu i nie spowodowały takiego wzrostu importu, który spowodowałby osłabienie dominującej pozycji producentów krajowych na rynku polskim.    Na rynku polskim Grupa Telefonika po połączeniu z Elektrim Kable SA posiada w niektórych asortymentach pozycję monopolistyczną, w innych silnie dominującą; Fabryka Kabli Ożarów w wyniku wyodrębnienia i ewentualnego zbycia mogłaby konkurować z Grupą Telefonika, jednakże jej udział w rynku i tak byłby ponad trzykrotnie niższy w produkowanych przez FKO asortymentach.    Na rynku europejskim Grupa Telefonika w obecnym kształcie, tj. po dokonaniu koncentracji, posiada zaledwie 2,2-procentowy udział w rynku; nie wiadomo, jakie znaczenie miała zatem koncentracja dla wzmocnienia pozycji tej grupy wobec takich potentatów jak Alcatel czy Pirelli dysponujących łącznie ponad 40-procentowym udziałem; w materiałach znajdują się zresztą dowody, że Grupa Telefonika nie traktuje bynajmniej Alcatela jako konkurenta, ponieważ zawarła z tym koncernem przedwstępną umowę sprzedaży akcji i to właśnie Fabryki Kabli Ożarów.    Przyjmowanie za rynek właściwy rynku europejskiego przez prezesa UOKiK bez głębszego uzasadnienia i wobec istnienia silnej konkurencji producentów krajowych, przy zaledwie 20-procentowym udziale na rynku krajowym importu, jest zdarzeniem zastanawiającym; utrwalenie się takiego precedensu prowadzi do podważenia jakiejkolwiek działalności tego organu antymonopolowego - wskazanie firm poddanych polskiemu prawu antymonopolowemu, posiadających istotny udział w całym rynku europejskim, nastręcza poważne trudności.    Interes społeczny wyraźnie został naruszony wydaną decyzją; w zasięgu Grupy Telefonika znalazły się zakłady będące w praktyce jedynymi liczącymi się jej konkurentami na rynku krajowym; Grupa Telefonika nie potrafiła oprzeć się pokusie próby ich likwidacji, nie licząc się z kosztami społecznymi takiego działania.    Decyzja jest korzystna z punktu widzenia jedynie indywidualnego właściciela Grupy Telefonika - Bogusława Cupiała, sprzeczna natomiast z interesem gospodarki narodowej; może spowodować podwyżkę cen za kable i przewody dla zakładów energetycznych, Telekomunikacji Polskiej SA, PKP, które, posiadając w praktyce pozycję monopolistyczną lub silnie dominującą na rynku krajowym, przeniosą zwiększony koszty swoich inwestycji na indywidualnych odbiorców.    2. Z podjęciem decyzji należało poczekać do rozstrzygnięcia Sądu Antymonopolowego.    Sprawa przejęcia przez Grupę Telefonika kontroli nad Elektrim Kable SA była w czasie podejmowania decyzji przedmiotem postępowania sądowego - Sądu Antymonopolowego. Zbliżał się termin zakreślony dla sądu na rozpoznanie sprawy. Postępowanie w krótkim czasie mogło się zakończyć (termin 3-miesięczny).    Za zgodą i wiedzą prezesa UOKiK z decyzji wyeliminowano warunki wyrażenia zgody, a zwłaszcza interesujące nas zobowiązanie do wyodrębnienia i sprzedaży Fabryki Kabli Ożarów. W ten sposób zarówno stan faktyczny, jak i stan prawny w chwili podejmowania decyzji był identyczny ze stanem faktycznym i prawnym, który był przedmiotem toczącego się równolegle postępowania sądowego.    3. Jedyna zmiana dotyczyła obsady personalnej stanowiska prezesa UOKiK.    Nasuwa się wniosek, że jedyna zmiana mająca wpływ na radykalną zmianę decyzji to zmiana personalna na stanowisku prezesa UOKiK i istniejący od ostatnich wyborów parlamentarnych układ polityczny.    4. Interes Elektrimu SA Bogusława Cupiała i być może niektórych banków przeważył nad interesem publicznym.    Negatywne skutki decyzji organu antymonopolowego są już widoczne. Korzyści odniósł ratujący się przed upadłością Elektrim, który niewątpliwie skorzystał ze swoich kontaktów politycznych dla załatwienia korzystnej dla niego decyzji. Widać zresztą, że wpływy te w dalszym ciągu powstrzymują polityków partii rządzącej od zaangażowania się na jakimkolwiek szczeblu w sprawę Ożarowa. Podobny dystans zachowują zależne od partii rządzącej media publiczne.    Uwzględniwszy powyższe fakty i analizy, przedstawiamy następujący wniosek:    Prezes UOKiK powinien wystąpić do Krakowskiej Fabryki Kabli w trybie art. 155 K.p.a. o wyrażenie zgody na zmianę decyzji nr DDP-60/01 poprzez ustanowienie zakazu likwidacji oraz zobowiązanie do wyodrębnienia i zbycia Fabryki Kabli Ożarów. W przypadku braku zgody na taką zmianę należy zastosować art. 161 K.p.a. i zmienić decyzję z uwagi na poważne szkody dla gospodarki narodowej, wprowadzając zgodne z wnioskiem zobowiązanie do zbycia Fabryki Kabli Ożarów oraz zakaz jej likwidacji.    Posłowie Ludwik Dorn    i Artur Zawisza    Warszawa, dnia 20 maja 2002 r.