Debaty sejmoweV Kadencja

Interpelacja w sprawie uelastycznienia czasu pracy oraz wprowadzenia nowych form zatrudnienia jako elementu stymulującego powstawanie nowych miejsc pracy i poprawiających bezpieczeństwo ekonomiczne przedsiębiorstw

   A. Elastyczne formy świadczenia pracy    Obecny stan prawny w zakresie regulacji czasu pracy i form zatrudnienia jako główną i podstawową formę stawia umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy oraz jej formy cząstkowe na czas nieokreślony.    Zmienione warunki ekonomiczne i dynamika zmian w obszarze popytu na wszelkiego rodzaju produkty i usługi wymusza na przedsiębiorstwach często zmiany rytmu i profilu produkcji oraz charakteru usług. Pociąga to za sobą często radykalną zmianę struktury i form zatrudnienia. Szczególnie silnie brak istnienia przyjaznej i elastycznej formy zatrudniania czasowego odczuwają dwie grupy przedsiębiorstw:    1) zakłady o sezonowej działalności i nierytmicznym cyklu produkcyjnym oraz usługi o charakterze sezonowym i akcyjnym,    2) nowo powstające podmioty, które nie są w stanie zoptymalizować zatrudnienia z braku doświadczenia i pełnej wiedzy co do zapotrzebowania na ich produkty czy usługi oraz ze względu na ich rozwojowy charakter.    Od. 1. Zakłady o sezonowym charakterze działalności czy kampanijności (ma to miejsce w budownictwie, rolnictwie, usługach komunalnych - np. zimowe utrzymanie dróg i wiele innych). Takie przedsiębiorstwa w zasadzie potrzebują wiedzy i dyspozycyjności pracowników (pracobiorców), a nie ich ˝jałowego˝ zatrudniania w okresie, kiedy brak pracy. Z reguły przedsiębiorstwa taką wiedzę posiadają, jednak szybkie doraźne kształtowanie zatrudnienia czasami na okres kilku tygodni czy miesięcy jest trudne. Ponadto obudowane wielką biurokracją i rozliczeniami są w przypadku zatrudniania osób bezrobotnych wręcz niemożliwe. Wyjątek stanowią organizowane akcyjnie przez samorządy prace interwencyjne. Należy zauważyć, że zapłata za tą pracę pochodzi ze środków budżetowych i w żadnym wypadku nie obciąża funduszy publicznych, a jedynie pożytkuje je na cele publiczne. Za sezonowość zatrudniania można uznać organizację zatrudnienia związanego z pozyskaniem przez firmę zamkniętego zlecenia i tylko dla jego realizacji tworzone są okresowo miejsca pracy. Zmieniający się stan wykonania zadania generuje często zapotrzebowanie na nowe zawody, inne zaś w tym czasie stają się zbędne. W takim przypadku możliwość szybkiego reagowania i zmiana struktury zatrudnienia jak i czasu pracy daje przedsiębiorstwu szansę formalnych zmian i obecnie brak uregulowań w tej materii jest wielokrotnie przyczyną omijania prawa, jego łamania i powstawania krzywd zatrudnianych oraz rozbudowy szarej strefy.    Od. 2. Nowo powstałe zakłady rozpoczynające działalność nie mogą precyzyjnie określić faktycznego, bezpiecznego poziomu zatrudnienia, bądź to ze względu na brak doświadczenia, bądź to z powodu nieokreślenia poziomu zapotrzebowania na jego produkty czy usługi. Popełniane w zakresie zatrudnienia błędy często są przyczyną upadłości i likwidacji firm, szczególnie tych, w których brak jest dostatecznie dużych rezerw finansowych. Przykładem mogą być prywatyzowane przedsiębiorstwa państwowe, przyjmując w sposób nieodpowiedzialny zbyt rozbudowane pakiety socjalne. Być może obecnie zamiast likwidacji na skutek nieracjonalnego zatrudnienia mogłyby przeżywać rozwój i zatrudniać pracowników na odtwarzanych stanowiskach pracy wcześniej zwolnionych.    Istnieje kilka sprawdzonych w innych krajach, a także i u nas, możliwych do wprowadzenia rozwiązań uelastyczniających formy zatrudnienia i czasu pracy.    1. Pracownicy na wezwanie - zatrudniani w okresach, gdy jest zapotrzebowanie na ich pracę, z możliwością określania z góry minimalnego i maksymalnego czasu pracy oraz okresu zatrudnienia.    2. Pracownicy zatrudniani na okres zamknięty bez obecnych ograniczeń dotyczących ilości zawieranych umów.    3. Osoby zatrudniane do wykonania określonego zadania kierowane do pracy przez biura pracy czasowej będące w tym okresie ich pracodawcą w dwu różnych formach:    - zakład pracy czasowej przyjmuje pracownika jedynie na czas wykonywania zadania u zleceniodawcy,    - zakład pracy czasowej zatrudnia pracownika na stałą umowę o pracę i oddelegowuje go do wykonywania zadań u różnych zleceniodawców.    Obecnie ustawodawstwo nie daje jasnych podstaw do elastycznego zatrudniania, co powoduje ucieczkę w szarą strefę i rozbudowę systemu zatrudniania na czarno.    Obecnie niezbędne są nowe jasne i czytelne regulacje prawne celem sformalizowania proponowanych rozwiązań w następujących obszarach:    - określenie minimalnej ilości godzin zatrudnienia w ramach umowy o pracę,    - prawo do wynagrodzenia,    - płaca za czas choroby, niezdolności do pracy oraz urlop,    - przedłużanie zatrudnienia - umowy o pracę na okres zamknięty,    - sposób zmiany umowy o pracę na okres zamknięty w umowę na czas nieokreślony,    - rozwiązywanie stosunku pracy,    - określenie podstaw prawnych dla funkcjonowania zakładów pracy czasowej.    Uelastycznienie form zatrudniania co do okresu i czasu pracy uwzględniające przede wszystkim ww. obszary będzie motywować pracodawców do oferowania nowych miejsc pracy, czego doświadczyło wiele krajów Unii Europejskiej, w których uelastycznienie czasu pracy i wprowadzenie nowych form zatrudniania spowodowało znaczący wzrost zatrudnienia. Argumentacją przemawiającą za uruchomieniem obecnie niefunkcjonujących umów terminowych jest:    - w przypadku pracodawcy - obniżenie progu ryzyka zatrudnieniowego, co może zdecydować o podjęciu rozszerzenia działalności gospodarczej w obszarze, gdzie pojawia się popyt na jego produkcję czy usługi w sposób nieregularny,    - w przypadku pracobiorcy - zmniejszenie poziomu frustracji pozwalające dowartościować pracownika poprzez wielorakość wykonywanej pracy, nabywania nowych umiejętności i poznawania rynku pracy.    B. Delegowanie do zatrudnienia osób bezrobotnych przez urzędy pracy z zachowaniem prawa do zasiłku    Innym sposobem rozszerzenia rynku pracy winno być delegowanie przez urzędy pracy osób bezrobotnych do zatrudnienia w zakładach pracy w ramach staży z zachowaniem prawa do pobierania zasiłku lub zapomogi przy ograniczonych kosztach ponoszonych przez zakład pracy. W wyniku takich działań z analogicznych jw. powodów prowadzić to będzie do zwiększenia zatrudnienia.    C. Skrócenie ustawowego czasu pracy    W określonych sektorach zmniejszony tygodniowy wymiar godzin pracy o dwie godziny może wywołać skutek finansowy w postaci wolnych środków w zakładzie, co powodować może swobodę dodatkowego zatrudniania do prac okresowych czy kampanijnych (remonty, utrzymanie zieleni, bezpieczeństwo) oraz na wypadek awarii i przestojów planowych.    Praca w domu (zatrudnienie w systemie nakładczym)    Coraz powszechniej zaczyna mieć miejsce organizacja pracy w systemie nakładczym.W zakładach o stałym, zorganizowanym systemie produkcji powstaje często zapotrzebowanie na doraźne wykonanie określonej pracy w niepowtarzalnych okresach. W tych okolicznościach zbędne jest tworzenie w przedsiębiorstwie warsztatu - nowego miejsca pracy oraz dokonanie zakupu często prostych narzędzi, które są w posiadaniu zatrudnianego (np. maszyna do szycia, pilarka do drewna, wiertarka, dysponowanie pomieszczeniami, w których praca może być wykonywana, itp.). Nasze prawo co prawda przewiduje taką formę zatrudnienia, należy jednak dokonać przeglądu spójności przepisów związanych z tą formą pracy. Po reformach ubezpieczeniowych i emerytalnych niezbędne jest sprawdzenie, jak wygląda sprawa zatrudniania rolników do innych prac nierolniczych w systemie nakładczym oraz pozostałe elementy wynikające ze stosunku pracy, o których była mowa wcześniej (chorobowe, prawo do urlopu, czasowa niezdolność do pracy, możliwość zwolnienia z obciążeń w przypadku małych kwot otrzymywanych za wykonaną pracę). Niewielkie zarobki kompensowane tu są m.in. tym, że pracownik nie musi ponosić kosztów dojazdu do pracy oraz dowolnie ustala sobie czas pracy i jej ilość, a co za tym idzie i wysokość dochodów.    Decyzje w obszarze zatrudnienia powinniśmy kształtować w oparciu o istniejące warunki ekonomiczno-gospodarcze i dopasowywać prawne rozwiązania do rzeczywistości, nie tworząc pozbawionych umocowania funkcjonalnego procedur pozornie wpływających na poprawę stanu zatrudnienia w naszym kraju. Wprowadzając nowe zapisy i poprawki do Kodeksu pracy, należy koniecznie sprawdzić ich spójność i komplementarność, a w przypadku stwierdzenia sprzeczności uregulować w sposób jednoznaczny, doprowadzając do spójności z przepisami związanymi, chroniąc się przed tworzeniem martwych zapisów prawnych. Spójność i jasność prawa w zakresie zatrudnienia ma nieocenione znaczenie dla funkcjonowania rynku pracy, bowiem niezmiernie szybko staje się ono przyczyną konfliktów stron, społecznego niezadowolenia oraz nadmiernej ostrożności pracodawców w zakresie polityki zatrudnieniowej.    Sugestie wprowadzenia zmian opieram na wiedzy wynikającej z doświadczeń, jakie m.in. w tym obszarze ma Holandia, gdzie ponad 40% zatrudnionych to osoby pracujące w oparciu o terminowe - czasowe formy zatrudnienia. Wprowadzając sugerowane zmiany, powstają nowe uregulowania funkcjonujące obecnie na rynku pracy w wielu krajach Unii Europejskiej.    Z poważaniem    Poseł Bogdan Klich    Warszawa, dnia 15 maja 2002 r.