Debaty sejmoweV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie zapewnienia w budżecie na 2006 r. środków finansowych na wypłatę odszkodowań dla osób pracujących w latach 1948-1957 w Powszechnej Organizacji ˝Służba Polsce˝

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na wystąpienie Pana Marszałka z dnia 30 czerwca 2005 r., znak: SPS-0202-10387/05, w sprawie interpelacji Pani Poseł Haliny Murias dotyczącej kwestii zabezpieczenia na rok 2006 środków budżetowych na wypłatę odszkodowań za pracę przymusową w charakterze junaka w brygadach ˝ Służby Polsce˝, uprzejmie informuję:    Sytuacja prawna osób wcielanych do brygad ˝Służba Polsce˝ uregulowana została ustawą z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2001 r. Nr 60, poz. 622, z późn. zm.). Zgodnie z zapisem art.1 ust.1 pkt 2 wymienionej wyżej ustawy żołnierzom z poboru w 1949 r., którzy byli wcieleni do ponadkontyngentowych brygad ˝Służby Polsce˝, przysługuje świadczenie pieniężne. Jak wynika z powyższego, ustawodawca uznał za uzasadnione w sposób szczególny wyróżnić tylko żołnierzy z poboru 1949 r. , którzy byli wcieleni do ponadkontyngentowych brygad ˝Służba Polsce˝ i przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla i kamieniołomach.    Natomiast Powszechna Organizacja ˝Służba Polsce˝ została powołana na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1948 r. o powszechnym obowiązku przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego oraz organizacji spraw kultury fizycznej i sportu (Dz.U. Nr 12, poz. 90 z późn. zm.). Obowiązkowi temu podlegali obywatele polscy obojga płci w wieku od 16 do 21 lat włącznie. Osoby, które nie odbyły zasadniczej służby wojskowej, podlegały powszechnemu obowiązkowi przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego do ukończenia 30 lat życia.    Powszechny obowiązek przysposobienia zawodowego obejmował naukę, wykonywanie pracy okresowej i wykonywanie pracy dorywczej. Czas wykonywania pracy okresowej nie mógł przekraczać 6 miesięcy, a w stosunku do młodzieży w wieku poborowym i starszej - okresu trwania zasadniczej służby wojskowej.    Wykonywanie powszechnego obowiązku przysposobienia zawodowego odbywało się w jednostkach organizacyjnych Powszechnej Organizacji ˝Służba Polsce˝ - w brygadach, batalionach, hufcach i drużynach. Wykonywanie pracy nie mogło trwać dłużej niż 6 godzin w ciągu doby, pozostały czas przeznaczony był na naukę, wychowanie fizyczne i przysposobienie wojskowe.    Osoby wykonujące powszechny obowiązek przysposobienia zawodowego otrzymywały zakwaterowanie, wyżywienie i umundurowanie. Osobom tym przysługiwało prawo do bezpłatnej opieki lekarskiej oraz do świadczeń przewidzianych ustawą o zaopatrzeniu inwalidzkim - w razie utraty zdolności zarobkowej, kalectwa lub śmierci.    Okres pracy wykonywanej w ramach powszechnego przysposobienia zawodowego młodzieży - zgodnie z art. 67 przywołanej wyżej ustawy - zaliczał się do obowiązkowego okresu pracy przewidzianego dekretem z dnia 8 stycznia 1946 r. o rejestracji i o obowiązku pracy (Dz.U. Nr 3, poz. 24). Dekret zobowiązywał obywateli polskich oraz osoby zamieszkałe w Polsce, niemogące wykazać się innym obywatelstwem (mężczyzn w wieku od lat 18 do 55 i kobiety od lat 18 do 45), do zarejestrowania się w urzędach zatrudnienia swego miejsca zamieszkania lub miejsca pobytu, jeżeli nie mają miejsca zamieszkania. Obowiązek pracy w okresie obowiązywania dekretu, tj. od lutego 1946 r. do lipca 1958 r. dotyczył wszystkich dorosłych obywateli, a jego celem było szybkie odbudowanie zniszczonych terenów kraju i ziem odzyskanych.    Przywołana ustawa utraciła moc z dniem 1 grudnia 1956 r. o zniesieniu i zmianach w podporządkowaniu niektórych urzędów centralnych Dz.U. Nr 54, poz. 246).    Głównym celem wprowadzenia powszechnego obowiązku przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego młodzieży było włączenie młodego pokolenia do pracy dla rozwoju kraju oraz przedłużenie kształcenia i wychowania młodzieży poza okres podlegania obowiązkowi szkolnemu. Niejednokrotnie młodzież wykonująca pracę w ramach Służby Polsce jednocześnie zdobywała zawód i uzupełniała wykształcenie.    Ponadto osobom, które wykonywały powszechny obowiązek przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego, przysługiwało:    - prawo do odbycia skróconej zasadniczej służby wojskowej lub zwolnienie od tej służby, jeżeli czas wykonywania powszechnego obowiązku przysposobienia zawodowego był równoważny okresowi trwania zasadniczej służby wojskowej,    - prawo pierwszeństwa do:    a) przyjęcia do zakładów naukowych i otrzymania stypendiów,    b) przyjęcia do szkół wojskowych,    c) kierowania do pracy przez urzędy zatrudnienia.    W świetle przedstawionego wyżej wyjaśnienia należy zaznaczyć, że w polskim ustawodawstwie nie istnieją przepisy prawne, które regulowałyby sprawy odszkodowawcze za pracę w charakterze junaka ˝Służby Polsce˝.    Natomiast warto przypomnieć, ze okres pracy wykonywanej z tytułu powszechnego obowiązku przysposobienia zawodowego w ramach Powszechnej Organizacji ˝Służba Polsce˝ uważany jest w świetle przepisów emerytalno-rentowych za okres składkowy. W związku z tym wszystkim tym osobom, które przedstawią dowody potwierdzające pracę w ramach Powszechnej Organizacji ˝Służba Polsce˝, okres tej pracy uwzględniany jest przy emeryturze lub rencie.    Wydaje się, że kwestie roszczeń odszkodowawczych winny być rozpatrywane i poddawane ocenie zawsze w kontekście historycznym i społecznym, a w tym konkretnie przypadku szczególnie w kontekście prawnym (obowiązywanie przepisów o rejestracji i obowiązku pracy).    Obecnie trudno poddawać ocenie trud i wysiłek powojennego pokolenia junaków, każda taka próba byłaby moralnie naganna. Jednak należy podkreślić, że coraz to nowe grupy osób, które zostały pokrzywdzone, czy to w związku z działaniami wojennymi 1939-1945, czy też działaniami okresu powojennego, zgłaszają roszczenia o zadośćuczynienie tym krzywdom. Nie jest jednak możliwe ze względów finansowych, a także nie jest do końca uzasadnione merytorycznie, rozszerzanie o coraz to nowe grupy grona osób uprawnionych do specjalnych świadczeń. Odnosi się to również do postulowanych przez Panią Poseł Halinę Murias jednorazowych odszkodowań z tytułu wykonywanej pracy dla grupy junaków Powszechnej Organizacji ˝Służba Polsce˝.    W związku z powyższym uprzejmie informuję, że - w najbliższej przyszłości nie widzę możliwości wystąpienia rządu z taką inicjatywą ustawodawczą, nie ma zatem potrzeby zabezpieczania w budżecie na 2006 r. środków finansowych na opisany wyżej cel.    Z poważaniem    Sekretarz stanu    Cezary Miżejewski    Warszawa, dnia 15 lipca 2005 r.