Debaty sejmoweV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie sytuacji w wydziałach ksiąg wieczystych sądów powszechnych w związku z obrotem nieruchomościami rolnymi, w tym skarbu państwa

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją posła Alfreda Budnera w sprawie sytuacji w wydziałach ksiąg wieczystych w związku z obrotem nieruchomościami rolnymi, przesłaną przy piśmie z dnia 12 marca 2002 r., nr SPS-0202-837/02, uprzejmie przedstawiam następującą odpowiedź.    1. W interpelacji przedstawiona została teza o bałaganie panującym w księgach wieczystych i braku współpracy między sądami a osobami dokonującymi obrotu nieruchomościami, w szczególności nieruchomościami skarbu państwa.    Według twierdzenia wyrażonego w interpelacji ten stan powoduje niemożność nabywania przez rolników nieruchomości rolnych, a to z kolei powoduje odłogowanie ziemi rolniczej.    2. Na wstępie warto wyjaśnić, że prawo obowiązujące w Polsce nie ogranicza dopuszczalności dokonywania obrotu nieruchomością rolną, gdy stan prawny ujawniony w księdze wieczystej nie jest aktualny. Trudno domyślić się, jakie przykłady ma na myśli autor interpelacji, lecz można jedynie domyślać się, że może chodzić o sytuacje, w których skarb państwa nie ujawnił swego prawa własności w księdze wieczystej dla nieruchomości rolnej pozostającej w jego zasobach. Taki stan nie jest wynikiem - jak to twierdzi się w interpelacji - bałaganu panującego w księgach wieczystych, ale wynika z trwających od dziesięcioleci zaniedbań ujawniania własności państwowej (obecnie własności skarbu państwa) w księgach wieczystych. Spowodowało to, że wiele nieruchomości, w tym należących do skarbu państwa, nie ma założonych ksiąg wieczystych. W takich sytuacjach nie ma jednak przeszkód, aby nieruchomość została sprzedana rolnikowi, zaś księga wieczysta założona już po dokonanym obrocie ziemią. Dla nabywcy nieruchomości rolnej wpis do księgi wieczystej ma skutek wyłącznie deklaratoryjny, a więc od dokonania wpisu nie zależy nabycie własności nieruchomości. Jedynym ograniczeniem, jakie dla nabywcy nieruchomości rolnej wiąże się z oczekiwaniem na wpis w księdze wieczystej, jest brak możliwości ustanowienia hipoteki na zabezpieczenie ewentualnych kredytów.    3. Sytuacja w zakresie prowadzenia ksiąg wieczystych przez sądy jest znana kierownictwu Ministerstwa Sprawiedliwości, jest przedmiotem stałej kontroli i starań o usprawnianie tego postępowania. W miarę możliwości ograniczonych stale niewystarczającymi środkami finansowymi - kierowane są sumy budżetowe przeznaczane na unowocześnianie technicznych środków prowadzenia ksiąg wieczystych i zwiększania liczby kadry zatrudnionej przy ich prowadzeniu.    Należy mieć na uwadze, że tylko w 2001 r. w całej Polsce liczba ksiąg wieczystych wzrosła z 13 936 960 do 14 897 377 (a więc o blisko milion ksiąg), zaś w sądach powszechnych w 2001 r. zostało załatwionych 3 451 299 spraw o wpis do ksiąg wieczystych.    Znaczne zaległości w rozpoznawaniu spraw o wpis do księgi wieczystej dotyczą zasadniczo sądów w wielkich miastach, takich jak: Warszawa, Wrocław, Szczecin, gdzie przeciętny wskaźnik czasu rozpoznawania spraw w postępowaniu wieczystoksięgowym wynosi od 8,6 do 10,3 miesięcy. Natomiast sądy na rolniczych obszarach państwa w zakresie postępowania wieczystoksięgowego pracują w zasadzie bez znacznych zaległości, a przeciętny okres oczekiwania na wpis do księgi wieczystej wynosi np. w okręgu suwalskim 0,5 miesiąca, w częstochowskim - 0,9 miesiąca, w białostockim, jeleniogórskim i włocławskim - 1,1 miesiąca, w zamojskim, katowickim, lubelskim i łomżyńskim - 1,3 miesiąca, a np. w okręgu zielonogórskim, elbląskim, olsztyńskim czy opolskim nie przekracza 2,4 miesiąca. Oczywiście dane przeciętne nie oznaczają, że w pojedynczych przypadkach postępowanie trwa znacznie dłużej, co może być wynikiem różnych przyczyn. Z pewnością nie można uznać, że jest zasadny zarzut zawarty w interpelacji, dotyczący rozpatrywania przez sądy spraw o wpis do księgi wieczystej przez okres trzech lat i dłużej.    4. Co do zarzutu braku współdziałania między sądami prowadzącymi księgi wieczyste a osobami dokonującymi obrotu nieruchomościami rolnymi, trudno się wypowiadać, nie mając konkretnych informacji o zdarzeniach, jakie spowodowały ten zarzut zawarty w interpelacji. Należy jednak mieć na względzie, że czynności obrotu nieruchomościami (w tym nieruchomościami rolnymi) wymagają formy aktu notarialnego, zaś zgodnie z obowiązującymi przepisami art. 7 i 92 ustawy z dnia 4 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (DzU nr 22, poz. 91, ze zm.) wniosek o wpisanie skutków takich czynności do księgi wieczystej od dnia 1 września 2001 r. składa notariusz, przekazując odpowiednie dokumenty oraz pobierając i przekazując sądowi należną opłatę sądową. W rezultacie strony są zwolnione z korespondencji z sądem, chyba że notariusz nie przekazałby wszystkich niezbędnych dla dokonania wpisu dokumentów, co jednak nie powinno mieć miejsca. Trudno więc dociec, jaki brak współdziałania ma na myśli autor interpelacji, ograniczający się jedynie do samych zarzutów.    Warto jednak mieć na uwadze, że mieszkańcy wsi, w zakresie obrotu nieruchomościami rolnymi oraz dokonywania czynności związanych z prowadzeniem postępowania wieczystoksięgowego, mają z reguły dobrą orientację i, szanując system ksiąg wieczystych, uznają w nim jedną z najpoważniejszych gwarancji własności gospodarstw rolnych. Dlatego w przeważającej mierze współdziałanie tych osób z wydziałami sądów prowadzącymi księgi wieczyste, zwłaszcza w mniejszych ośrodkach, nie natrafia na poważniejsze trudności.    Z wyrazami szacunku    Minister    Barbara Piwnik    Warszawa, dnia 8 kwietnia 2002 r.