Debaty sejmoweV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie finansowania działalności Bankowego Funduszu Gwarancyjnego

   Szanowny Panie Marszałku! Przesyłam uprzejmie odpowiedź na interpelację pana posła Bogdana Lewandowskiego w sprawie finansowania działalności Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, przesłaną przy piśmie nr SPS-0202-6903/01.    Problem źródeł finansowania oraz stanu zasobów Bankowego Funduszu Gwarancyjnego należy rozpatrywać w oparciu o ustawę z 14 grudnia 1994 r. o BFG (tekst jednolity DzU nr 9, poz. 131 z 2000 r.), doświadczenia oraz regulacje międzynarodowe, jak również opinie wyrażane przez przedstawicieli polskiego sektora bankowego.    Ustalony w ustawie tryb gromadzenia środków funduszu pomocowego BFG wynika z konieczności dysponowania pełnią wiedzy na temat zapotrzebowania na środki pomocowe oraz aktualnego stanu środków będących w dyspozycji BFG. Wiedza ta pozwala na optymalne dostosowanie wielkości gromadzonych środków na koncie funduszu pomocowego do przewidywanego zapotrzebowania na te środki uwzględniającego stan zagrożenia niektórych banków.    Bankowy Fundusz Gwarancyjny udziela pomocy finansowej ze środków funduszu pomocowego, tworzonego z obowiązkowych opłat rocznych wnoszonych przez wszystkie banki objęte obowiązkowym systemem gwarantowania. Wysokość obowiązującej bank opłaty wyliczana jest jako iloczyn wskaźnika ustalanego przez Radę Funduszu i stanu aktywów ważonych ryzykiem na określony dzień. Ustalona przez Radę Funduszu na 2001 r. (uchwała nr 24/2000 z 30 listopada 2000 r.) obowiązkowa opłata roczna jest równa 0,14% sumy ważonych ryzykiem aktywów bilansowych, powiększonych o gwarancje i poręczenia oraz 0,07% sumy ważonych ryzykiem zobowiązań pozabilansowych z wyłączeniem gwarancji, poręczeń i linii kredytów przyrzeczonych. W odniesieniu do kas oszczędnościowo-budowlanych stawka procentowa wynosi 0,10% sumy aktywów bilansowych oraz gwarancji i poręczeń ważonych ryzykiem. Jednocześnie 50% obowiązkowej opłaty rocznej jest wpłacana na konto Funduszu przez Narodowy Bank Polski.    Prawidłowe zarządzanie środkami zgromadzonymi na funduszu pomocowym pozwoliło na jego wzrost w kolejnych latach funkcjonowania BFG, przy równoczesnym zmniejszaniu wysokości stawek opłat rocznych wnoszonych przez banki, określonych przez Radę Funduszu na poszczególne lata.    Sposób gospodarowania środkami funduszu pomocowego, jak również stan majątku Funduszu są dostępne dla parlamentarzystów. Informacje dotyczące tych kwestii, zawarte w sprawozdaniach rocznych z działalności Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, są przedstawiane Sejmowi do rozpatrzenia. Według danych na 30 czerwca 2001 r. (po podziale nadwyżki bilansowej za rok 2000) stan majątku Funduszu jest następujący:    - fundusz statutowy: 679.496,6 tys. zł,    - fundusz zapasowy: 220.000,0 tys. zł,    - fundusz pomocowy do wykorzystania: 480.139,9 tys. zł,    - fundusz pomocowy wykorzystany: 1.596.972,5 tys. zł (pożyczki udzielone na okres 3-10 lat).    Pragnę podkreślić, że Najwyższa Izba Kontroli wycofała się z zalecenia zawartego we wnioskach pokontrolnych, na które powołuje się pan poseł Bogdan Lewandowski. W pierwotnym brzmieniu wystąpienia pokontrolnego NIK zalecała Bankowemu Funduszowi Gwarancyjnemu przygotowanie projektu zmiany ustawy w zakresie finansowania przez banki działalności pomocowej w kierunku zgodnym z zawartym w interpelacji. Po rozpatrzeniu odwołania od zaleceń Komisja Odwoławcza NIK najwyraźniej uznała argumenty przedstawione przez Fundusz za uzasadnione, bowiem powyższy zapis został z zaleceń pokontrolnych usunięty.    Zmniejszane corocznie przez Radę BFG stawki opłat wnoszonych przez banki powodują odpowiednie zmniejszenie wpłat NBP, a tym samym zwiększa się wpłacany do budżetu państwa zysk NBP.    Jeżeli chodzi o zasady tworzenia funduszu ochrony środków gwarantowanych, to zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o BFG, banki są zobowiązane do:    - lokowania środków tego funduszu w skarbowe papiery wartościowe i bony pieniężne NBP,    - deponowania papierów wartościowych i bonów pieniężnych na wyodrębnionym dla każdego banku rachunku depozytowym w NBP lub w Krajowym Depozycie Papierów Wartościowych.    Do czasu opublikowania ogłoszenia przez Zarząd Funduszu o wysokości kwot, które banki są zobowiązane przekazać Funduszowi na wypłatę środków gwarantowanych z tytułu upadłości banku, papiery wartościowe nabyte za środki funduszu ochrony środków gwarantowanych stanowią aktywa banków. Natomiast dochody ze skarbowych papierów wartościowych i bonów pieniężnych NBP stanowiących pokrycie funduszu ochrony środków gwarantowanych są dochodami banków.    Należy dodać, że zgodnie z zasadami tworzenia przez banki środków gwarantowanych, znaczna część tych środków stanowi stałe źródło finansowania długu publicznego z uwagi na obowiązek lokowania ich m.in. w skarbowych papierach wartościowych, a przychody z tego tytułu objęte są podatkiem dochodowym.    Po powstaniu BFG skarb państwa zwolniony został od obciążeń z tytułu gwarantowania depozytów w przypadku upadłości banków, a Narodowy Bank Polski do bezpośredniego udzielania pomocy bankom, które znalazły się w trudnej sytuacji. W okresie funkcjonowania Funduszu wypłaty środków gwarantowanych deponentom osiągnęły poziom ok. 626 mln zł, a stopień odzyskania z masy upadłości banków należności Funduszu, mimo podejmowania wielu działań, wynosi 0,03%. Zważywszy, że odpowiedzialność skarbu państwa z tytułu gwarantowania depozytów nie była ograniczona, obciążenia budżetu państwa z tego tytułu byłyby znacznie wyższe.    Zagrożenia dla płynności finansowej banków wynikające z konieczności bieżącego finansowania przez nie wypłat środków gwarantowanych w związku z upadłością któregokolwiek z nich ujawniły się w sposób wyraźny przy upadłości Banku Staropolskiego SA (luty 2000 r.). W związku z tym wiele banków bezpośrednio lub za pośrednictwem Związku Banków Polskich sygnalizowało, że obecny system finansowania Funduszu wymaga zmian, ale w sposób przeciwny niż wynika to z treści interpelacji. Znalazło to wyraz w uchwale nr 10 Walnego Zgromadzenia Związku Banków Polskich z dnia 9 maja 2001 r. w sprawie kierunków zmian legislacyjnych. W uchwale tej związek zobowiązał się do podjęcia działań w celu wprowadzenia zmian do ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, prowadzących do utworzenia rezerwowego funduszu środków gwarantowanych, tzn. umożliwienia gromadzenia przez Fundusz środków ex ante, a nie ex post. Takie stanowisko jest również aktualne w odniesieniu do funduszu pomocowego.    W ocenie Międzynarodowego Funduszu Walutowego (IMF Country Report No. 01/67) polski system gwarantowania depozytów zawiera najważniejsze atrybuty efektywnej gwarancji. Z uwagi jednak na to, że Bankowy Fundusz Gwarancyjny jest funduszem finansowym ex post, potencjalny brak środków - według tej opinii - może być przyczyną osłabienia skuteczności interwencji i szybkości uporania się z sytuacją kryzysową. Dlatego, zdaniem Międzynarodowego Funduszu Walutowego, należy dążyć do utworzenia funduszu finansowanego ex ante, co wykluczyłoby tego typu zagrożenia. Tendencje światowe wskazują, że dla skuteczności interwencji, w stałej, bezpośredniej dyspozycji instytucji gwarantującej powinno znajdować się w granicach 1,5% - 2% wartości depozytów całego sektora bankowego. W warunkach polskich jest to kwota w wysokości ok. 4 do 5 mld zł.    Obecnie trwają prace nad systemową zmianą zasad finansowania Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, uwzględniających zarówno doświadczenia innych państw jak też stanowisko i postulaty polskiego sektora bankowego.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Rafał Zagórny    Warszawa, dnia 13 sierpnia 2001 r.