Debaty sejmoweV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie sytuacji osób autystycznych

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację posła na Sejm RP pana Bogdana Lewandowskiego w sprawie sytuacji osób dotkniętych autyzmem przekazaną przy piśmie z dnia 16 marca br., znak: SPS-0202-6049/00, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów w porozumieniu z ministrem pracy i polityki społecznej uprzejmie wyjaśniam.    Do Ministerstwa Zdrowia rzeczywiście napływają pojedyncze sygnały dotyczące niesatysfakcjonującej opieki nad tą populacją osób zaburzonych psychicznie. Pragnę w tym miejscu poinformować, że projekt Krajowego programu ochrony zdrowia psychicznego, który uwzględnia zagadnienia różnego rodzaju zaburzeń psychicznych, w tym autyzmu, został już na początku tego roku wstępnie skierowany pod obrady Komitetu Społecznego Rady Ministrów, gdzie po uzyskaniu licznych istotnych dodatkowych opinii i uwag z innych ministerstw i instytucji szczebla centralnego został wycofany w celu uzupełnienia i uwzględnienia wniosków. W celu nadania odpowiedniej rangi temu programowi Ministerstwo Zdrowia przygotowało projekt nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, w której przewiduje się odpowiednie ˝umocowanie˝ programu mające na celu nadanie najwyższej rangi i zapewnienie jego realizacji, a zwłaszcza finansowania.    Program ten zawiera osobną część poświęconą opiece psychiatrycznej wobec populacji dzieci, w tym opieki nad dziećmi autystycznymi. W punkcie ˝Poprawa jakości świadczeń zdrowotnych podstawowej opieki zdrowotnej dla osób z zaburzeniami psychicznymi˝ zawarte są postulaty dotyczące nowelizacji programu szkolenia studentów medycyny w zakresie problematyki psychiatrycznej, w tym zaburzeń niepsychotycznych. Także w programie proponowane jest poszerzenie szkolenia lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej (ogólnych, rodzinnych i domowych) w zakresie wiedzy z psychiatrii. Szczególnie istotnym wydaje się punkt o tworzeniu punktów konsultacyjnych w poradniach pediatrycznych. Punkty takie z pewnością odegrają pozytywną rolę w poprawie wczesnej wykrywalności autyzmu.    Krajowy program ochrony zdrowia psychicznego postuluje też zwiększenie roli placówek wsparcia społecznego, specjalistycznych usług opiekuńczych oraz ośrodków rehabilitacyjno-wychowawczych i zajęciowo-rehabilitacyjnych dla osób upośledzonych umysłowo. Jest prawdą, że Krajowy program ochrony zdrowia psychicznego, podobnie jak ustawa o ochronie zdrowia psychicznego, nie wyróżniają osobnej kategorii autyzmu, który mieści się w grupie zaburzeń emocjonalnych dzieci i młodzieży zgodnie z oficjalnymi i obowiązującymi kwalifikacjami ICD 10, DSM. Nie oznacza to jednak, że po wejściu w życie Krajowego programu ochrony zdrowia psychicznego nie można w jego ramach stworzyć szczegółowych rozwiązań dla dzieci autystycznych. Taki program pt. ˝Docelowy system pomocy dzieciom i osobom dorosłym z autyzmem dziecięcym i pokrewnymi zaburzeniami rozwoju (z całościowymi zaburzeniami rozwoju) oraz ich rodzinom˝ opracowany przez zespół Fundacji Synapsis został wykorzystany (jego kluczowe elementy) w pracach nad Krajowym programem ochrony zdrowia psychicznego. Mimo, że dążeniem resortu zdrowia było, aby wejście w życie programu nastąpiło na początku roku 2001, to jednak konieczność stworzenia odpowiedniej regulacji prawnej w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego, a także konieczność uzupełnienia treści programu o ważne dodatkowe wzmiankowane wyżej uwagi, spowoduje opóźnienie jego wejścia w życie.    Mając na uwadze zasadność takiego, a nie innego ˝umocowania˝ programu w akcie najwyższej rangi, jaką jest ustawa, opóźnienie to uznać należy za całkowicie usprawiedliwione. Pomimo wystąpień skierowanych do ministra zdrowia w sprawie m.in. finansowania usług na rzecz dzieci autystycznych, nie mogę w tym miejscu pominąć faktu, że zgodnie z obowiązującą od 1 stycznia 1999 r. ustawą o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym minister zdrowia nie ma prawa finansować świadczeń zdrowotnych. Obowiązek ten ciąży na kasach chorych. Z pewnością przyjęcie zapisanego w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego Krajowego programu ochrony zdrowia psychicznego otworzy drogę do pełnego zaspokojenia potrzeb w omawianym zakresie, ale będzie to uzależnione jednak od zapewnienia środków finansowych we właściwej wysokości, co w świetle obecnej sytuacji finansowej państwa może budzić pewne obawy.    Osoby dotknięte autyzmem oraz ich rodziny mogą uzyskać wsparcie na zasadach wynikających z ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (DzU z 1998 r. nr 64, poz. 414, z późn. zm.). Dla osób niepełnosprawnych z powodu zaburzenia psychicznego, w tym dla osób z autyzmem, udzielana jest na podstawie art. 11 pkt 5 tej ustawy jako zadanie zlecone i finansowane ze środków przekazanych przez administrację rządową do dyspozycji gmin pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu ich zamieszkania. Usługi te polegają m.in. na pielęgnacji, wspieraniu psychologiczno-pedagogicznym i edukacyjno-terapeutycznym, rehabilitacji fizycznej, usprawnieniu pozwalającym na funkcjonowanie w społeczeństwie. W 1999 r. tą formą pomocy społecznej objęto 10 279 osób z zaburzeniami psychicznymi.    Inną formą specyficznego wspierania osób z zaburzeniami psychicznymi w ramach pomocy społecznej jest środowiskowy dom samopomocy. Jest to ośrodek wsparcia, którego zadaniem jest utrzymanie osoby z zaburzeniami psychicznymi w jej naturalnym środowisku i przeciwdziałanie umieszczaniu tej osoby w domu pomocy społecznej - jednostce organizacyjnej pomocy społecznej zapewniającej całodobową opiekę. Środowiskowe domy samopomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi prowadzone są przez gminy, powiaty lub przez niepubliczne podmioty pomocy społecznej jako zadanie zlecone i finansowane przez administrację rządową. Na koniec 1999 r. było w kraju 248 środowiskowych domów samopomocy na 6995 miejsc. Wskaźnik zaspokojenia potrzeb wyniósł 70,1%, co wskazuje na potrzebę dalszego rozwoju tej formy wspierania osób z zaburzeniami psychicznymi.    Na mocy art. 10a pkt 1 ustawy o pomocy społecznej powiaty zostały zobowiązane do opracowania powiatowej strategii rozwiązywania problemów społecznych. Opracowywanie tych strategii, w tym związanych z potrzebą zapewnienia osobom z zaburzeniami psychicznymi wsparcia niezbędnego do wyrównywania ich szans i integracji ze społecznościami lokalnymi, przyczyniać się będzie do skoordynowania wysiłków różnych podmiotów zainteresowanych przeciwdziałaniem wykluczaniu społecznemu osób z autyzmem.    Programy te opracowywane we współdziałaniu podmiotów reprezentujących interesy osób z zaburzeniami psychicznymi będą instrumentem pozwalającym na racjonalne wykorzystanie publicznych i niepublicznych zasobów przeznaczonych na wspieranie osób z autyzmem i ich rodzin (będących głównym systemem oparcia dla tej grupy osób). W projektowaniu i realizacji programów uczestniczyć będą wszyscy, dla których wartością jest odbudowywanie relacji społecznych osób z autyzmem i zapewnienie im godnych warunków życia. Znaczący udział w tych pracach powinni mieć pracownicy socjalni jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, które udzielają pomocy społecznej osobom niepełnosprawnym.    Przedstawiając powyższe, pragnę jednocześnie poinformować, że stosownie do przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (DzU nr 123, poz. 776, z późn. zm.) organizacje pozarządowe działające m.in. na rzecz osób autystycznych mogą uzyskać pomoc finansową ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. W latach 1999-2000 z dofinansowania tego skorzystało 19 takich podmiotów na łączną kwotę 1032,7 tys. zł w 1999 r. oraz 1356,2 tys. zł w 2000 r.    Środki te przeznaczone były m.in. na:    - realizację zadań zlecanych organizacjom pozarządowym oraz dofinansowanie ośrodków szkolno-wychowawczych, rehabilitacyjnych i innych placówek (koszty działalności), w 1999 r. - 181,9 tys. zł i w 2000 r. - 438,2 tys. zł,    - dofinansowanie budowy, rozbudowy i modernizacji obiektów służących rehabilitacji: w 1999 r. - 396,5 tys. zł i w 2000 r. - 735,3 tys. zł,    - samorządowe programy na rzecz osób niepełnosprawnych - program na rzecz dzieci autystycznych realizowany przez Krajowe Towarzystwo Autyzmu Oddział w Białymstoku, w 2000 r. - 140 tys. zł.    Ponadto w ramach realizacji opracowanego w roku 2000 przez pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych programu celowego pn. ˝Partner - wspieranie zadań realizowanych przez organizacje działające na rzecz osób niepełnosprawnych˝ uchwałą nr 90/2001 z dnia 27 lutego 2001 r. zarząd Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przyznał Krajowemu Towarzystwu Autyzmu na wspieranie zadań realizowanych w 2001 r. środki finansowe w wysokości 372,9 tys. zł.    Pragnę podziękować panu posłowi za zainteresowanie i troskę dotyczącą zagadnień ochrony zdrowia psychicznego i jednocześnie zapewnić, że ze strony Ministerstwa Zdrowia w najbliższym czasie zostanie uczynione wszystko, co jest możliwe w ramach prawnych i finansowych, aby los ludzi dotkniętych problemami natury psychiatrycznej i psychologicznej, w tym autyzmu, a także ich rodzin, ulegał stałej i systematycznej poprawie. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej zapewnia zaś, że wspierać będzie w miarę swoich kompetencji i możliwości te działania, które przeciwdziałać będą wykluczaniu społecznemu osób z zaburzeniami psychicznymi, w tym osób z autyzmem.    Z poważaniem    Minister    Grzegorz Opala    Warszawa, dnia 9 kwietnia 2001 r.