Debaty sejmoweV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie rozwoju współpracy polsko-ukraińskiej

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej pana Jerzego Jaskierni w sprawie rozwoju współpracy polsko-ukraińskiej, po zasięgnięciu opinii Ministerstwa Finansów oraz Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, uprzejmie informuję, co następuje:    1. Stosunki gospodarcze między Polską a Ukrainą reguluje baza traktatowo-prawna obejmująca umowy międzyrządowe określające podstawowe kwestie związane ze współpracą gospodarczą, ochroną inwestycji i unikaniem podwójnego opodatkowania oraz szereg umów międzyresortowych regulujących kwestie szczegółowe.    Funkcjonują też instytucjonalne formy współpracy w obszarze gospodarki w postaci m.in. Polsko-Ukraińskiej Komisji Mieszanej ds. Współpracy Gospodarczej i Handlu, której przewodniczą premierzy obu krajów.    Rozwojowi współpracy gospodarczej służy również realizacja postanowień memorandum o działaniach zmierzających do liberalizacji handlu między Polską a Ukrainą, które zostało podpisane w trakcie wizyty w Polsce prezydenta Ukrainy L. Kuczmy w styczniu 1997 r. W wyniku realizacji postanowień memorandum został opracowany i przyjęty przez Polsko-Ukraińską Komisję Mieszaną w lutym 1999 r. raport zawierający propozycje w zakresie usuwania barier i ograniczeń występujących we wzajemnym handlu.    Na przestrzeni ostatnich lat zostały również stworzone szerokie możliwości kontaktów kół gospodarczych, świata biznesu i polityki, jak przede wszystkim Polsko-Ukraiński Szczyt Gospodarczy w Rzeszowie, Forum Ekonomiczne Polska - Wschód w Krynicy, a także szereg innych przedsięwzięć o charakterze regionalnym.    Na forum międzynarodowym Polska udziela wsparcia procesowi akcesji Ukrainy do WTO. Członkostwo Ukrainy w WTO w sposób istotny przyczyni się do stabilizacji warunków handlu oraz stosowania zasad obowiązujących w praktyce międzynarodowej.    Naszym celem jest budowanie stabilnych, obliczonych na długą perspektywę stosunków gospodarczych z Ukrainą. Aktualny stan tych stosunków jest w znacznym stopniu determinowany zjawiskami kryzysowymi występującymi od połowy 1998 r. w gospodarce ukraińskiej, będącymi w dużej mierze skutkami kryzysu rosyjskiego, a także bałkańskiego. Znajduje to wyraz w spadku wzajemnych obrotów handlowych. Należy również realnie zakładać, że w najbliższych latach nasza współpraca gospodarcza i wymiana handlowa będzie realizowana nadal w warunkach kryzysu gospodarki ukraińskiej. Zakładając powodzenie planowanych reform, przechodzenie gospodarki ukraińskiej do fazy stabilizacji po okresie załamania gospodarczego będzie zapewne procesem długotrwałym.    W tej sytuacji niezbędna wydaje się kontynuacja działań krótko- i średniookresowych, które z jednej strony zapewniałyby wsparcie polskim eksportem w zakresie odzwierciedlającym nasze priorytety gospodarcze z uwzględnieniem realnych możliwości finansowych, z drugiej zaś stwarzały perspektywę korzystnych warunków dla naszego eksportu po uzyskaniu członkostwa Polski w UE. Spośród takich działań można wymienić m.in.:    - konieczność dalszych prac nad usuwaniem barier w dostępie do rynku ukraińskiego, w szczególności w zakresie:    a) certyfikacji (brak wzajemnego uznawania certyfikatów towarów, nierespektowanie świadectw polskich służb sanitarno-weterynaryjnych),    b) stworzenia efektywnego systemu kredytowania i ubezpieczenia polsko-ukraińskich transakcji handlowych,    c) wypracowania form gwarancji (bankowych, regionalnych) dla poszczególnych obszarów współpracy handlowej, produkcyjnej i inwestycyjnej (ma to szczególne znaczenie w świetle aktualnie obowiązującego zakazu udzielania gwarancji państwowych dla zaciąganych za granicą kredytów),    - rozszerzenie i zintensyfikowanie współpracy inwestycyjnej i kooperacyjnej m.in. w ramach specjalnych stref ekonomicznych na terenie Ukrainy (aktualne zaangażowanie polskiego kapitału wynosi ca 54 mln USD i koncentruje się głównie w sferze bankowo-finansowej) poprzez:    a) udział polskich firm w modernizacji i restrukturyzacji sektora energetycznego,    b) wspólną produkcję i kooperację w branży urządzeń dźwigowo-transportowych i maszyn budowlanych (w oparciu o podpisany w 1997 r. program współpracy w tej dziedzinie),    c) wspólną produkcję leków na bazie polskich technologii,    d) podjęcie wspólnej produkcji na Ukrainie na bazie polskich technologii maszyn i urządzeń dla górnictwa, takich jak: maszyny wyciągowe, kombajny ścianowe, obudowy, a także w obszarze taboru kolejowego,    e) współpracę przemysłową w zakresie maszyn rolniczych i ciągników (jak np. wspólna produkcja kombajnów zbożowych w Kowlu).    - wykorzystywanie w większym stopniu możliwości współpracy trójstronnej w realizacji konkretnych przedsięwzięć na rynku ukraińskim (21 marca w Rzymie odbywa się konferencja, w trakcie której omawiane będą możliwe działania trójstronne z Włochami na rynku ukraińskim).    W zakresie importu z Ukrainy podstawowe kierunki działań powinny zapewniać stabilność dostaw surowców, głównie rudy żelaza, oraz ochronę rynku wewnętrznego przed importem niektórych towarów zagrażających polskim producentom, a mających charakter dumpingu (np. wyroby hutnicze, w tym blachy gorąco walcowane).    Uwzględniając skalę i znaczenie rynku ukraińskiego, rząd aktualnie kończy pracę nad przygotowaniem założeń polskiej polityki zagranicznej wobec Ukrainy, które w części gospodarczej ujmują przedstawione wyżej problemy.    2. Dynamika obrotów towarowych z Ukrainą na przestrzeni lat 1992-1997 przekraczała dynamikę obrotów Polski ogółem. W latach 1992-1997 nasze wzajemne obroty handlowe wzrosły niemal 6-krotnie i osiągnęły w roku 1997 wartość 1622 mld USD, przy dodatnim dla Polski saldzie wynoszącym 791 mln USD.    W rezultacie na początku 1998 r. Ukraina była dla Polski drugim po Rosji partnerem gospodarczym w regionie i siódmym rynkiem zbytu dla naszych towarów. W drugiej połowie 1998 r., szczególnie w okresie wrzesień - listopad, nastąpiło głębokie załamanie naszego eksportu (40% - 45%) w stosunku do wartości osiąganych w miesiącach I półrocza 1998 r., w efekcie czego na koniec 1998 r. wzajemne obroty wyniosły 146 mld USD, w tym nasz eksport 1086 mld USD. Oznaczało to spadek obrotów w stosunku do roku ubiegłego o 10%, eksportu zaś o ponad 11%.    Niekorzystne tendencje spadkowe utrzymywały się również w roku 1999. Według wstępnych danych w 1999 r. obroty towarowe w porównaniu do roku poprzedniego obniżyły się o 29%, w tym nasz eksport o 35,4%, import zaś 11%. W ujęciu wartościowym obroty wyniosły 1040,1 mld USD, w tym eksport 701,7 mln USD, import 338,4 mln USD. Według ww. danych Ukraina jest aktualnie dla Polski 10. rynkiem zbytu i zajmuje odpowiednio 23. pozycję w imporcie.    Regres objął niemal wszystkie grupy towarowe, przy czym w eksporcie największe spadki odnotowano w grupie artykułów rolno-spożywczych - ca 39%, wyrobów przemysłu elektromaszynowego - ca 52%, chemicznego (farmacja, chemia gospodarcza) - ca 38% oraz przede wszystkim węgla - ca 85%. Ta ostatnia pozycja w sposób zasadniczy wpłynęła na wyniki całego naszego eksportu (spadek eksportu o ca 105 mln USD, co stanowiło ca 30% całego spadku eksportu w okresie 10 miesięcy 1999 r.)    Po stronie importu spadły dostawy rudy żelaza i gazu ziemnego - o ca 34%, ale wzrosły wyrobów hutniczych o ponad 33% i drewna o ca 83%.    Polski eksport w roku 1999 realizowany był w warunkach napięć i trudności ukraińskiej gospodarki spowodowanych w dużej mierze skutkami kryzysu rosyjskiego, a także bałkańskiego.    Na kształtowanie się polskiego eksportu do Ukrainy w poszczególnych miesiącach wyraźnie wpływały uwarunkowania ze strony gospodarki ukraińskiej. Były to:    - deprecjacja hrywny (o 65,7% w II półroczu 1988 r. i o 31,6% w okresie 10 miesięcy 1999 r.), która spowodowała ˝podrożenie˝ polskich towarów dla ukraińskich odbiorców w skali silniejszej od inflacji,    - konkurencja relatywnie taniejących towarów rosyjskich w wyniku silniejszej deprecjacji rubla niż hrywny,    - pogorszenie koniunktury gospodarczej w Ukrainie, zwłaszcza w II półroczu 1998 r. i I półroczu 1999 r. - zmniejszenie popytu produkcyjnego i inwestycyjnego, a także konsumpcyjnego - wobec spadku siły nabywczej ludności,    - utrudniony i ˝podrożony˝, w szczególności w IV kwartale 1998 r. i I kwartale 1999 r., dostęp podmiotów gospodarczych do walut wymienialnych,    - regulacje (rozwiązania prawno-systemowe) w Ukrainie ukierunkowane na ograniczenie importu, mające charakter zarówno ogólny, jak i selektywny - o znaczeniu dla rynków poszczególnych towarów.    Wśród tych ostatnich warto zauważyć oddziaływanie:    - w IV kwartale 1998 r. i I kwartale 1999 r. głównie administracyjnych utrudnień w dostępie do walut, najpierw zakazu, a później ograniczeń transakcji barterowych i przedpłat w imporcie (zniesionych w połowie 1999 r.),    - w II półroczu 1999 r. wprowadzenia dodatkowych opłat w handlu zagranicznym, podrażających import dla odbiorcy ukraińskiego (opłaty skarbowej oraz dodatkowej, 2% opłaty celnej w imporcie), wszczynania postępowań ochronnych wobec importu poszczególnych towarów (w tym z Polski).    Według danych ukraińskich 48% spadek importu z Polski był silniejszy od spadku całego importu towarowego Ukrainy w tym okresie (25%), w tym z najważniejszych rynków - Rosji ca 23%, Niemiec 32,5%, Włoch 32% i Francji 3%.    Należy jednak wziąć pod uwagę, iż na tak duży spadek naszego eksportu miało zasadniczy wpływ załamanie się eksportu węgla. Faktem jest również, iż partnerzy zachodni, w szczególności firmy niemieckie, mają większe możliwości kredytowania dostaw.    3. W latach 1998-1999 nastąpił znaczny spadek naszego eksportu towarów rolno-spożywczych na rynek ukraiński. W roku 1999 w porównaniu z rokiem 1998 wyniósł on ponad 42%. Dotyczyło to zarówno eksportu warzyw (pomidory, cebula, kapusta, marchew, buraki, kalafiory) - spadek o 67%, jak i owoców (głównie jabłek) - spadek o 34%.    Na wielkość obrotów towarami rolno-spożywczymi we wspomnianym okresie złożyło się szereg przyczyn. Zdaniem Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi najważniejsze to:    a) kryzys finansowy w Rosji spowodował dewaluację hrywny, a przez to podrożenie importu i w rezultacie zmniejszenie szans polskich eksporterów na lokowanie swoich towarów na rynku ukraińskim,    b) działania podejmowane przez Ukrainę w celu ochrony rynku wewnętrznego, wynikające z obowiązującej od października 1997 r. ˝Ustawy o państwowym regulowaniu importu produkcji rolnej˝. Do takich ograniczeń należą:    - podwyższenie stawek celnych na wybrane grupy towarów, m.in. ziemniaki, warzywa,    - wprowadzanie ceł sezonowych, w tym na warzywa i owoce.    Należy podkreślić, że niektóre ograniczenia importowe, jakie zostały wprowadzone tą ustawą, nie są zgodne z regułami WTO.    Powyższa ustawa przewiduje m.in. możliwość wprowadzenia ograniczeń przywozowych (zakazy, kontyngenty) na produkty rolne z grupy 01 i 02, tj. zwierzęta żywe oraz mięso, jak również możliwość wprowadzenia ceł sezonowych na wniosek gabinetu ministrów Ukrainy w wysokości max. dwa razy wyższej niż stawki KNU.    W wyniku wprowadzenia tych ceł w II półroczu 1998 i 1999 r. spadł polski eksport do Ukrainy ziemniaków, pomidorów, cebuli, sałaty, marchwi, owoców, zwłaszcza jabłek.    Należy stwierdzić, że obecnie nie ma możliwości przeciwdziałania podnoszeniu stawek celnych przez Ukrainę, ponieważ nie jest ona członkiem WTO, zatem stosowane przez to państwo stawki celne nie są stawkami związanymi, a poziom ceł może ulegać zwiększeniu. Polska może jedynie wysuwać żądania dostosowania przez Ukrainę swoich regulacji taryfowych do reguł obowiązujących w Światowej Organizacji Handlu w ramach negocjacji akcesyjnych i tak też czyni;    c) wprowadzenie przez stronę ukraińską obowiązkowej certyfikacji żywności, w tym importowanej (tzw. potwierdzenie bezpieczeństwa towaru, wiążące się z koniecznością przeprowadzenia dodatkowych badań sanitarnych). Obowiązek uzyskiwania stosownych zaświadczeń w praktyce spoczywa na eksporterze, co przy rozbudowanej procedurze ich załatwiania, łącznie z koniecznością odbycia podróży na Ukrainę, podnosi koszty eksportu;    d) niedostatecznie rozwinięta infrastruktura finansowa obsługująca eksport do krajów wschodnich. Szczególnie brak bezpieczeństwa obrotu towarowego, jak i brak dopłat bezpośrednich do eksportu, powoduje spadek konkurencyjności polskich towarów w porównaniu z towarami pochodzącymi z obszaru Unii Europejskiej lub innych krajów, gdzie dopłaty takie są stosowane;    e) uszczelnienie granicy z krajami wschodnimi. Ograniczyło to eksport towarów rolno-spożywczych, w tym owoców i warzyw, realizowany tym sposobem, do 30-40% wielkości eksportowej wcześniej.    Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi podjęło szereg działań związanych z organizacją rynku rolnego, co wpłynie na ułatwienie eksportu towarów rolno-spożywczych, w tym na Ukrainę. Realizowane są programy związane z budową rynków hurtowych i giełdy towarowej, tworzone są grupy producentów rolnych (projekt ustawy znajduje się w Sejmie). Zakończenie procesu organizacji rynku rolnego zapewni szerszą i lepszą jakościowo ofertę polskich owoców i warzyw oferowanych na rynek ukraiński. Likwidacja lub ograniczenie niektórych trudności w obrocie handlowym towarami rolno-spożywczymi między Polską a Ukrainą, o których była mowa wyżej, w zdecydowany sposób wpłynie na dynamikę eksportu owoców i warzyw, w tym z terenu woj. świętokrzyskiego.    4. 1 stycznia 2000 r. były w Ukrainie zarejestrowane 203 banki, tj. o 11 banków mniej niż na początku roku 1999, z tego 30 banków z kapitałem zagranicznym (w tym 9 ze 100% jego udziałem). 38 z ww. zarejestrowanych banków znajdowało się w stadium likwidacji, reorganizacji lub pracowało w trybie sanacji. Wartość kapitału banków komercyjnych wzrosła w ciągu 1999 r. o 40% z 4,2 na 5,88 mld UAH, aktywa wzrosły o 28,9% z 20,0 na 25,8 mld UAH.    Przymusowa restrukturyzacja obligacji skarbu państwa dokonana w lutym 1999 r., zakaz NBU utrzymywania części kapitału statutowego w walutach obcych, dotyczące również banków z kapitałem zagranicznym, wysoka dewaluacja hrywny, spowodowały poważne uszczuplenie kapitałowe banków w przeliczeniu na walutę obcą. W pierwszych miesiącach 1999 r. NBU tolerował niewypełnianie przez banki obowiązujących normatywów, celem utrzymania funkcjonowania systemu bankowego. W okresie późniejszym NBU podnosił wymogi wobec banków komercyjnych co do wysokości kapitału (5 mln EUR wymagane jest dla prowadzenia operacji walutowych i otwierania zagranicznych rachunków korespondencyjnych, zaś 10 mln EUR dla uczestnictwa w światowym handlu złotem) niezbędnego dla uzyskania lub utrzymania licencji na poszczególne zakresy działalności i na dokonywanie poszczególnych rodzajów operacji. Wzmacniał też ich egzekwowanie. I tak np. w II połowie 1999 r. NBU zawiesił licencje na poszczególne rodzaje operacji 72 bankom. Działania te służyły stabilizacji hrywny i były sugerowane przez MFW.    Łączny wynik finansowy banków ukraińskich za 1999 r. szacowano na 512,7 mln UAH. 151 banków zakończyło rok z zyskiem, 13 poniosło stratę. Ocenia się, że jeśli uwzględnić dewaluację hrywny, wyniki finansowe banków były w 1999 r. gorsze niż w roku poprzednim. Na wynikach finansowych banków negatywnie odbiło się tworzenie rezerw na pokrycie ryzyk, co miało jednak pozytywne znaczenie dla ich stabilizacji. Komercyjne banki ukraińskie mogą udzielać poręczeń i gwarancji pod warunkiem posiadania licencji NBU na taką działalność.    Na rynku ukraińskim obecne są również banki polskie. W marcu 1997 r. został zarejestrowany i otrzymał licencję Bank Depozytowo-Kredytowy Ukraina Ltd ze 100% udziałem kapitału polskiego. Kredyt Bank PBI SA posiada 60% udziały w Zachodnio-Ukraińskim Banku z siedzibą we Lwowie, mającym 18 oddziałów na terenie całej Ukrainy. W marcu 1998 r. otworzył swoje przedstawicielstwo w Kijowie Bank Handlowy SA.    5. W dokumencie ˝Ocena sytuacji i propozycje działań dla polepszenia sytuacji w handlu zagranicznym Polski˝ rząd przyjął strategię instrumentów finansowych, która obejmuje:    System ubezpieczeń. Ubezpieczenia kontraktów eksportowych przez Korporację Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych SA, dotyczące ubezpieczeń kredytów zaciągniętych na realizację transakcji eksportowych (obejmują one zarówno kredyt dla dostawcy, jak i nabywcy polskich towarów).    Poręczenia i gwarancje. Ustawa z dnia 8 maja 1997 r. przewiduje przede wszystkim możliwość udzielania wsparcia w postaci poręczenia lub gwarancji skarbu państwa spłaty kredytów udzielonych na finansowanie przedsięwzięć inwestycyjnych zapewniających m.in. rozwój eksportu dóbr i usług. Głównym celem opisywanego instrumentarium polityki finansowej państwa było wykorzystanie poręczeń i gwarancji do wspierania przedsięwzięć inwestycyjnych.    Procedury celne. Z dniem wejścia w życie ustawy Kodeks celny zaczęła funkcjonować uproszczona procedura (procedura solidnego eksportera). Znacznie uproszczono eksport towarów. Rozwiązania umożliwiają eksporterowi, który spełnia określone warunki, samodzielne dokumentowanie pochodzenia towarów. Ma to na celu uproszczenie czasochłonnych, a zarazem kosztownych formalności związanych z dokumentowaniem pochodzenia towarów eksportowych.    System dopłat do kredytów eksportowych. Trwają prace nad wprowadzeniem nowego mechanizmu oprocentowania kredytów eksportowych w oparciu o tzw. stopę CIRR, tj. stałą stopę oprocentowania dla kredytów udzielonych na realizację transakcji eksportowych.    W związku z potrzebą poprawy warunków sprzyjających promocji polskiego eksportu realizowanego na warunkach kredytowych i wzmocnienia pozycji polskich eksporterów na rynku międzynarodowym wśród bardzo istotnych zadań do realizacji przez rząd znalazła się:    - nowelizacja ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. zmierzająca do rozszerzenia dotychczasowego zakresu działalności KUKE SA o ubezpieczenia inwestycji bezpośrednich za granicą, ubezpieczenie kontraktów, poszukiwanie zagranicznych rynków zbytu, udzielanie przez KUKE SA gwarancji ubezpieczeniowych na rachunek skarbu państwa, jak również o ubezpieczenie różnic kursowych. Projekt nowelizacji znajduje się obecnie w końcowej fazie uzgodnień w Ministerstwie Finansów;    - wprowadzenie nowego mechanizmu udzielania przez banki komercyjne średnio- i długoterminowych kredytów eksportowych oprocentowanych według stałej stopy CIRR dla głównych walut wymienialnych i waluty polskiej. Wprowadzenie tego systemu w drodze ustawowej powinno wpłynąć na zwiększenie zainteresowania polskim eksportem na warunkach kredytowych, w tym również do krajów regionu wschodniego, a więc i do Ukrainy. Trwają prace nad przygotowaniem przedmiotowego projektu;    - nowelizacja ustawy z dnia 5 stycznia 1995 r. o dopłatach do oprocentowania niektórych kredytów bankowych.    Oczekuje się również, że w wyniku przyjęcia przez Radę Ministrów (w trybie zapisu protokolarnego) ustalenia pozwalając KUKE SA ubezpieczać na rachunek skarbu państwa kontrakty eksportowe w odniesieniu do kredytów krótkookresowych, powinno nastąpić zwiększenie skali gwarantowanych przez skarb państwa ubezpieczeń w eksporcie na rynki o podwyższonym ryzyku.    Pewnemu ożywieniu w naszych obrotach i zapewnieniu bezpieczeństwa finansowego w dziedzinie wspólnych inwestycji oraz współpracy gospodarczej sprzyjałoby również wejście w życie porozumienia o współpracy kredytowej, podpisanego 23 maja 1998 r., które zostało zatwierdzone przez stronę polską 4 sierpnia 1998 r. i niestety dotychczas nie zostało ratyfikowane przez stronę ukraińską. Porozumienie to stwarzało możliwości udzielania przez polskie banki kredytów komercyjnych, dla finansowania eksportu towarów i usług polskiego pochodzenia do Ukrainy, ubezpieczanych w KUKE SA pod gwarancje rządu Ukrainy. Początkową wysokość kredytów udzielanych zgodnie z powyższym porozumieniem określono na 20 mln ECU.    Jesteśmy przekonani, że te wszystkie podejmowane działania będą przyczyniać się do stopniowej poprawy dostępu polskich towarów do rynku ukraińskiego.    Z wyrazami szacunku    Minister    Janusz Steinhoff    Warszawa, dnia 17 marca 2000 r.