Debaty sejmoweV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie opieki medycznej nad bezdomnymi

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana Zdzisława Kałamagi, posła na Sejm RP, w sprawie opieki medycznej nad bezdomnymi, przesłaną pismem z dnia 11 października 1999 r. (SPS-0202-2600/99) uprzejmie wyjaśniam, że problematyka opieki zdrowotnej dla osób bezdomnych została uregulowana w ustawie z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (DzU 1990 r. nr 87, poz. 506 z późn. zm.).    Również art. 6 ustawy z dnia 18 lipca 1998 r. o zmianie ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym oraz o zmianie niektórych ustaw (DzU nr 117 poz. 756) zmienił treść art. 10 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej (DzU 1998 r. nr 64, poz. 414 i nr 106, poz. 668), który otrzymał brzmienie: ˝do zadań własnych z zakresu pomocy społecznej o charakterze obowiązkowym realizowanym przez gminy należy pokrywanie wydatków na świadczenia zdrowotne, w szczególności osób bezdomnych i innych, które nie mają żadnych źródeł utrzymania i nie są objęte ubezpieczeniem zdrowotnym˝.    Ponadto art. 10a pkt 5 i art. 11a pkt 3 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że do zadań z zakresu administracji rządowej realizowanych przez powiat należy pokrywanie kosztów podstawowej opieki zdrowotnej osób bezdomnych przebywających na terenie powiatu, które zerwały w sposób trwały związki z gminą, na terenie której miało miejsce zdarzenie powodujące bezdomność. Dla gminy są to zadania własne o charakterze obowiązkowym, a więc realizowane ze środków gminy. Dla powiatu są to zadania z zakresu administracji rządowej ustawowo zlecone do realizacji ze środków przekazanych przez wojewodę, który ustala też sposób ich realizacji.    Zgodnie z powyższą regulacją ustawową, osoby bezdomne nieobjęte obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego mają zapewnioną opiekę zdrowotną finansowaną z budżetu gminy lub powiatu poprzez ośrodki pomocy społecznej. Powyższe zadania pomocy społecznej nie oznaczają wprost uprawnienia osób bezdomnych do bezpłatnego leczenia, lecz obowiązek jednostek organizacyjnych pomocy społecznej do udzielania tym osobom zasiłków pieniężnych na pokrycie kosztów leczenia.    W związku z faktem, że decyzję o przyznaniu świadczenia podejmuje ten, kto ponosi koszty świadczenia, należy pamiętać o tym, że to jednostka pomocy społecznej, a nie zakład opieki zdrowotnej, kwalifikuje osobę do udzielenia jej zasiłku na pokrycie kosztów leczenia lub odmawia takiej pomocy (poddając tym samym decyzję ocenie przez organ odwoławczy, a w dalszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny), stosując przy tym zasady i tryb określone w ustawie o pomocy społecznej. Zasady te przewidują m.in., że potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej, oraz że w uzasadnionych przypadkach, a w szczególności korzystania ze świadczeń pieniężnych w sposób niezgodny z przeznaczeniem, pomoc winna być przyznana w formie niepieniężnej. W stosunku do osób bezdomnych jest to z reguły wcześniej zadeklarowane pokrycie należności za świadczenia zdrowotne bezpośrednio na konto ZOZ. Decyzja o przyznaniu świadczenia dotyczy konkretnej osoby i konkretnej sytuacji. Jednostka organizacyjna pomocy społecznej, przyznając zasiłek na przedmiotowe świadczenie, ma prawo określić zakres świadczeń i wskazać konkretny zakład opieki zdrowotnej, który będzie owe świadczenie realizował, kierując się zasadą zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych w ramach posiadanych środków, a wiadomo, że generalnie środki te nie wystarczają jednostkom organizacyjnym pomocy społecznej na świadczenia satysfakcjonujące wszystkich zainteresowanych otrzymaniem pomocy.    W związku z powyższym wydaje się celowe, aby jednostki organizacyjne pomocy społecznej korzystały z pomocy ˝własnego˝ lekarza konsultanta w ramach np. umowy z wybranym lekarzem lub zakładem opieki zdrowotnej. Takie ustalenia organizacyjne powinny być rozpowszechnione zarówno wśród potencjalnych świadczeniobiorców, jak i w zakładach opieki zdrowotnej na terenie gmin i powiatu. Powinny być one znane wszystkim osobom mającym zawodowo lub społecznie kontakt z osobami bezdomnymi.    Należy ocenić jako nieprawidłową sytuację, w której ZOZ bez porozumienia z jednostką pomocy społecznej podejmuje kosztowne leczenie osoby nieubezpieczonej podającej się za bezdomną, a po zakończeniu leczenia przesyła rachunek ośrodkowi pomocy społecznej lub powiatowemu centrum pomocy rodzinie. Dlatego, aby uniknąć dość licznych już nieporozumień, niezbędna jest bezpośrednia współpraca między jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej a zakładami opieki zdrowotnej.    Przepis art. 7 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej stanowi, że żadne okoliczności nie mogą być przyczyną odmowy udzielenia świadczenia zdrowotnego, jeżeli zgłaszająca się osoba wymaga natychmiastowej pomocy medycznej ze względu na zagrożenie życia i zdrowia. Ale i w takim wypadku ZOZ powinien nawiązać kontakt z jednostką pomocy społecznej tak szybko, jak to możliwe i uzgodnić wzajemne powinności i zobowiązania. Jeśli ZOZ nie podejmuje takich działań, to udzielając świadczeń zdrowotnych sam ponosi ryzyko finansowe.    Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia ˝miejsce zamieszkania˝, co oznacza, że należy stosować przepis art. 25 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.    Zgodnie z przepisem art. 37 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy na pokrycie kosztów leków i leczenia może być przyznany w miejscu pobytu, a gmina właściwa ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania osoby bezdomnej jest zobowiązana do zwrotu wydatków jednostce pomocy społecznej, która te wydatki poniosła.    W uzupełnieniu chciałabym dodać, że Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej szczegółowo wyjaśnia i upowszechnia obowiązujący stan prawny dotyczący sposobu realizacji świadczeń zdrowotnych udzielanych osobom bezdomnym i związanych z tym kosztów.    Z poważaniem    Minister    Franciszka Cegielska    Warszawa, dnia 21 października 1999 r.