Debaty sejmoweV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie pomocy byłym urzędnikom państwowym i tym urzędnikom, którzy przewidywani są do zwolnienia

   W nawiązaniu do interpelacji posła na Sejm RP pana Jerzego Jaskierni w sprawie pomocy byłym urzędnikom państwowym i tym, którzy przewidziani są do zwolnienia, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów pana Jerzego Buzka i w porozumieniu z ministrem pracy i polityki socjalnej przedkładam poniższe informacje.    Problem przekształceń w zatrudnieniu w urzędach administracji publicznej jest wynikiem dokonywanego obecnie procesu zmian w sposobie funkcjonowania administracji publicznej. W przypadku realizacji reformy o tego rodzaju skali i przedmiocie, jak wprowadzana obecnie, fluktuacja wśród kadry urzędników nie jest zjawiskiem zaskakującym. Zmiana podziału zadań należących do organów administracji publicznej różnych szczebli oraz zmiana samej struktury oznaczać musi w praktyce konieczność dokonywania także zmian kadrowych. Powyższy fakt jest naturalną konsekwencją dokonywania rzeczywistych przekształceń w sposobie funkcjonowania państwa.    Koszty, jakie muszą zostać poniesione w trakcie realizacji reformy, dotykają także osób zatrudnionych w różnego rodzaju urzędach, co może oznaczać w praktyce - dla pewnej grupy pracowników - konieczność przeniesienia pomiędzy stanowiskami w ramach urzędów administracji lub opuszczenia dotychczasowych miejsc pracy w administracji publicznej i znalezienia zatrudnienia poza jej strukturami. Niemniej jednak stwierdzić należy, iż skala zjawiska, o którym mowa, nie ma charakteru masowego i w żaden sposób nie może podważać korzyści, jakie z wprowadzenia reformy wynikają dla funkcjonowania państwa i realizowania przez państwo obowiązków wobec obywateli.    Odpowiednio do postanowień ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (DzU nr 133, poz. 872 z późn. zm.), wszyscy pracownicy urzędów wojewódzkich, urzędów rejonowych, urzędów terenowych organów rządowej administracji specjalnej i jednostek organizacyjnych rządowej administracji ogólnej, wykonujący zadania i kompetencje podlegające z dniem 1 stycznia 1999 r. przejęciu przez samorząd województwa, powiat oraz powiatowe i wojewódzkie służby, inspekcje i straże, otrzymali do dnia 15 listopada 1998 r. pisemne zawiadomienie o skierowaniu ich do nowych miejsc pracy. W procesie tym zastosowano zasadę przekazywania pracowników do nowych urzędów administracji publicznej odpowiednio do przejmowanych przez te urzędy kompetencji.    W skali kraju spośród 67 576 pracowników rządowej administracji ogólnej i specjalnej (bez Policji i Państwowej Straży Pożarnej), 10 735 otrzymało skierowania do urzędów wojewódzkich, 2107 do urzędów marszałkowskich, a 15 114 do starostw lub miast na prawach powiatu. Spośród ponad 67 tys. pracowników administracji publicznej objętych zmianami organizacyjnymi, jedynie 874 osoby, a zatem nieco ponad 1%, nie przyjęły propozycji zmiany pracy.    Dotychczasowi pracownicy urzędów rejonowych w zdecydowanej większości zostali zatrudnieni w starostwach, a więc najczęściej w urzędzie powstającym poprzez reorganizację urzędu, w którym byli zatrudnieni dotychczas. Stosunkowo największe zmiany dotknęły pracowników urzędów wojewódzkich. Około 30% zostało skierowanych bądź do starostw powiatowych (2991), bądź do urzędów marszałkowskich (1559). Analiza ruchów kadrowych w okresie od 1 stycznia do 31 marca 1999 r. jednoznacznie wskazuje, iż liczba osób zwolnionych wynosi 807 osób. Dane uzyskane dotychczas z 11 urzędów marszałkowskich wskazują na znaczące ruchy kadrowe w pierwszych trzech miesiącach ich urzędowania, przy czym liczba osób nowo przyjętych do pracy, przekraczająca 1/3 stanu zatrudnienia z dnia 1 stycznia 1999 r., znacząco przewyższa liczbę osób zwolnionych.    Zgodnie z przepisem art. 58 ust. 5 ustawy Przepisy wprowadzające (...) w przypadku wygaśnięcia stosunku pracy z dniem 30 czerwca 1999 r. lub jego wcześniejszego wypowiedzenia przez pracodawcę w myśl art. 58 ust. 3 tejże ustawy, pracownicy mianowani mają prawo do świadczenia pieniężnego przewidzianego w art. 131 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (DzU nr. 31, poz. 214 z późn. zm.), inni zaś - prawo do odprawy, o której mowa w art. 8 ustawy z dnia 28 maja 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (DzU nr 4, poz. 19 z późn. zm.).    Świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 131 ust. 1 cytowanej ustawy o pracownikach urzędów państwowych, stanowi swoistą rekompensatę dla mianowanych urzędników państwowych, którzy w wyniku przeprowadzonej reformy administracji publicznej utracili zatrudnienie. Zgodnie z ww. przepisem w razie rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem mianowanym z przyczyn określonych w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy (tj. z powodu likwidacji urzędu lub jego reorganizacji, jeżeli nie jest możliwe przeniesienie urzędnika państwowego mianowanego na inne stanowisko w tym samym urzędzie), w okresie między ustaniem zatrudnienia w likwidowanym lub reorganizowanym urzędzie a podjęciem pracy lub działalności gospodarczej, urzędnikowi państwowemu przysługuje świadczenie pieniężne ze środków budżetu państwa przez okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, obliczane jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy.    Okres pobierania świadczenia pieniężnego - zgodnie z art. 131 ust. 3 ustawy - wlicza się do okresów pracy wymaganych do nabycia lub zachowania uprawnień pracowniczych oraz okresów zatrudnienia w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - na takich warunkach, na jakich wlicza się okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych, określonych w przepisach o zatrudnieniu i bezrobociu.    Z kolei art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (DzU z 1997 r. nr 25, poz. 128 z późn. zm.) stanowi, iż okres pobierania zasiłku wlicza się do okresu pracy wymaganego do nabycia lub zachowania uprawnień pracowniczych oraz okresów składkowych w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (z dniem 1 stycznia 1999 r. weszła w życie ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - DzU nr 162, poz. 1118). Okresów pobierania zasiłku nie wlicza się jednak do okresów wymaganych do nabycia prawa i długości pobierania zasiłku, okresu zatrudnienia, od którego zależy nabycie prawa do urlopu wypoczynkowego oraz stażu pracy określonego w odrębnych przepisach, wymaganego do wykonywania niektórych zawodów. Od świadczenia pieniężnego urząd odprowadza składkę na ubezpieczenie społeczne, na zasadach przewidzianych dla wynagrodzenia wypłacanego w czasie trwania stosunku pracy.    Z art. 131 ust. 3 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, w związku z art. 30 ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu wynika wprost, iż okres pobierania świadczenia podlega zaliczeniu do uprawnień emerytalno-rentowych.    Przewidziane w art. 131 ust. 1 ustawy o pracownikach urzędów państwowych świadczenie pieniężne ma na celu złagodzenie ujemnych skutków, jakie wynikają dla pracownika z konieczności poszukiwania innej pracy lub zmiany kwalifikacji zawodowych.    Świadczenie powyższe należy traktować jako przywilej mianowanych urzędników państwowych rekompensujący brak zatrudnienia i brak wynagrodzenia za pracę oraz zapewniający im środki utrzymania do czasu znalezienia pracy, przez okres nie dłuższy niż 6 miesięcy. Ww. świadczenie pieniężne przyznane zostało mianowanym urzędnikom państwowym w celu umocnienia pozycji prawnej tej grupy pracowników i stworzenia większej gwarancji poczucia bezpieczeństwa socjalnego, niezależności działania oraz pełniejszej rekompensaty za dodatkowe utrudnienia wynikające z uciążliwości służby publicznej.    Ustawodawca przewidział również dla pracowników państwowych pewne przywileje w związku z przejściem na emeryturę. Zgodnie bowiem z przepisem art. 27 ust. 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, w razie rozwiązania z urzędnikiem państwowym stosunku pracy z powodu likwidacji urzędu albo jego reorganizacji uniemożliwiającej dalsze zatrudnienie pracownika, urzędnikowi państwowemu przysługuje emerytura, jeżeli mężczyzna ukończył sześćdziesiąt lat, a kobieta pięćdziesiąt pięć i ma wymagany okres zatrudnienia. W razie przejścia na emeryturę urzędnikowi nie przysługuje jednak świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 131 ust. 1 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, przysługuje mu natomiast jednorazowa odprawa, której wysokość określona została w art. 28 ust. 1 ww. ustawy.    W związku z wdrażaniem reformy administracyjnej kraju, Rada Ministrów na swoim posiedzeniu w marcu 1998 r. przyjęła rządowy program ˝Dialog i rozwój˝, którego część 2 dotyczy pracowników likwidowanych bądź przekształcanych urzędów administracji publicznej w miastach, które z dniem 1 stycznia 1999 r. utraciły status miast wojewódzkich.    Minister pracy i polityki socjalnej powierzył realizację tego zadania Krajowemu Urzędowi Pracy. Takie rozwiązanie było uzasadnione z następujących powodów:    - służby zatrudnienia mają doświadczenie i wypracowane wzorce pracy z bezrobotnymi i poszukującymi pracy,    - urzędy pracy dysponują szerokim instrumentarium przeciwdziałania negatywnym zjawiskom na rynku pracy i łagodzenia skutków bezrobocia,    - istniejący system prawny umożliwia urzędom pracy uruchamianie środków finansowych z Funduszu Pracy na przeciwdziałanie bezrobociu, co gwarantuje skuteczność działania.    Ustawa Przepisy wprowadzające (...) określiła, że stosunki pracy z przejętą kadrą urzędniczą wygasają z dniem 30 czerwca 1999 r., jeżeli z dniem 31 maja 1999 r. nie zostaną im zaproponowane nowe warunki pracy lub płacy na dalszy okres, albo gdy - do dnia 15 czerwca 1999 r., w razie ich zaproponowania - nie zostaną przyjęte przez pracowników. Z powyższego wynika, że w istocie mamy do czynienia jedynie z półrocznym okresem ochronnym, po którym stosunki pracy będą wygasały. Nie jest też wykluczone, że nowi pracodawcy, wykorzystując inne możliwości Kodeksu pracy, zechcą wypowiedzieć stosunek pracy w terminie wcześniejszym. Z takiej możliwości skorzystało już 88 starostów oraz 2 marszałków, którzy pod koniec stycznia 1999 r. wypowiedzieli umowę o pracę 1300 osobom.    Biorąc pod uwagę zapisy prawne, można wyróżnić następujące główne etapy w procesie przemieszczeń kadry urzędniczej:    - styczeń-czerwiec 1999 r. - pierwszy etap wdrażania reformy, w którym nowi pracodawcy przejmują z mocy prawa pracowników byłych urzędów wojewódzkich lub urzędów rejonowych. W tym okresie mogą oni wypowiedzieć umowy o pracę zgodnie z przepisami Kodeksu pracy;    - przełom półrocza 1999 r. - może spowodować sytuację, że na rynek pracy ˝wyjdzie˝ najliczniejsza grupa urzędników, którym wygasły umowy o pracę. Ten okres powinno cechować wzmożone działanie informacyjne i prace przygotowawcze po stronie urzędów pracy. Rozładowania tej sytuacji należy oczekiwać w drugim półroczu 1999 r., kiedy to szansa zatrudnienia tych osób zacznie spadać;    - styczeń 2000 r. - powinno nastąpić zespolenie z urzędami marszałkowskimi i starostwami powiatowymi, a także urzędami wojewodów, służb zatrudnienia i OHP;    - 1 stycznia 2000 r.-30 czerwca 2000 r. - w tym okresie mogą następować wypowiedzenia stosunku pracy zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, podobnie jak to ma miejsce obecnie;    - półrocze 2000 r. - umowy o pracę dla pracowników przejętych z dniem 1 stycznia 2000 r. wygasają i wówczas część tych osób zarejestruje się w urzędach pracy jako bezrobotni; na koniec 2000 r. sytuacja urzędników na rynku pracy powinna się ustabilizować, o ile nie wystąpią nieprzewidywalne dzisiaj okoliczności.    W celu rozeznania sytuacji wśród urzędników w Krajowym Urzędzie Pracy została przygotowana i przeprowadzona w grudniu 1998 r. ankieta określająca preferencje zatrudnieniowe tej grupy osób. Wyniki badań na podstawie nadesłanych blisko 4000 ankiet przedstawiają się następująco:    - 89% ankietowanych uważa, że posiada wystarczające kwalifikacje do podjęcia pracy w instytucjach samorządowych,    - 81% ankietowanych oczekuje wyłącznie stałego zatrudnienia, z tego 47% niekoniecznie, a 37% - wyłącznie w wykonywanym zawodzie,    - 75% urzędników bierze pod uwagę podwyższenie swoich kwalifikacji w zakresie dotychczas wykonywanego zawodu, a tylko 6% skłania się ku zmianie kwalifikacji zawodowych,    - spośród zapytanych o plany dotyczące przyszłej drogi zawodowej 73% ankietowanych liczy na to, że po wprowadzeniu reformy administracyjnej zostanie zatrudnionych w tej samej instytucji, co obecnie,    - 71% w przypadku nieznalezienia pracy zarejestruje się w urzędzie pracy i oczekiwać będzie na nową ofertę pracy,    - 66% osób ankietowanych nie zna rozwiązań kadrowych, jakie może zaproponować im obecny pracodawca,    - 61% ankietowanych posiada jedynie ogólną wiedzę na temat wdrażanej reformy administracyjnej kraju.    Przytoczone wyniki badań mają swój wymiar praktyczny, bowiem pozwalają urzędom pracy opracować programy osłonowe dla urzędników. Programy będą opracowane w filiach wojewódzkich urzędów pracy lub w powiatowych urzędach pracy. Przy ich realizacji przewidziano współpracę z wojewodami, jednostkami samorządu terytorialnego oraz organizacjami i stowarzyszeniami lokalnymi i regionalnymi.    Cele programów powinny sprowadzać się do zagospodarowania tych pracowników, którzy nie znajdą pracy w filiach, delegaturach lub instytucjach samorządowych, bądź zostaną zwolnieni. Podstawowym obszarem działalności będą miasta tracące status miasta wojewódzkiego, jednak nie jest wykluczone, że będą to działania realizowane regionalnie. Zasady programu muszą wynikać z uwarunkowań lokalnych, dlatego konieczne będzie przeprowadzenie szczegółowych diagnoz sytuacji w zakresie określenia liczby osób przewidzianych do objęcia programem, struktury osób pod względem społecznym i zawodowym oraz zbadanie indywidualnych preferencji zawodowych osób objętych programem. Pomoc dla zwolnionych pracowników możliwa jest poprzez opracowanie tzw. programów specjalnych, finansowanych z Funduszu Pracy.    Ponadto planuje się:    - pośrednictwo pracy, a więc: przygotowanie informacji o możliwościach zatrudnienia i szczegółowych rozwiązaniach prawnych, stworzenie bazy danych o kadrach administracji, prowadzenie działań na rzecz pozyskania ofert pracy poza administracją;    - w odniesieniu do osób, które nie znajdą zatrudnienia w administracji, oferowanie krótkoterminowych szkoleń dostosowanych programem do oczekiwań potencjalnych pracodawców, specjalistycznych kursów podnoszących wiedzę i umiejętności w wykonywanych zawodach;    - udzielania wsparcia finansowego dla osób pragnących rozpocząć działalność gospodarczą;    - realizację programów specjalnych, jeżeli zwolnieni urzędnicy zakwalifikowani zostaną do grupy ryzyka.    Według danych Krajowego Urzędu Pracy na dzień 19 marca br., uzyskanych z wojewódzkich urzędów pracy, a dotyczących działań tych urzędów w ramach komponentu 2 programu ˝Dialog i Rozwój˝, liczba zarejestrowanych urzędników ogółem w 16 nowych województwach wynosi 129 osób, natomiast liczbę osób przewidzianych do zwolnienia szacuje się na 201 osób.    Minister    Janusz Tomaszewski    Warszawa, dnia 2 czerwca 1999 r.